جریان
ایدهی شروع
مربی ابتدا تصاویر ضمیمه را برای دانشآموزان نمایش میدهد. پس از اتمام نمایش تصاویر، از آنان میخواهد که جمعبندی خود را از همهی تصاویر بیان کنند.
توجه داشته باشید که دانشآموزان نباید دربارهی عکس یا حادثهی تاریخی خاصی گزارشی ارائه دهند؛ بلکه باید در یک جمله، برداشت خودشان را از تصاویر بیان کنند. با توجه به اینکه مجموع تصاویر انتخابشده اشاره به تعداد قابلتوجهی از جریانات یکصد سال گذشتهی ایران دارد، چنانچه دانشآموزان به مفهوم «جریان» یا معادل معنایی آن اشاره کردند، میتوانید وارد گفتوگو با آنها شوید و اگر اشارهای به این مفاهیم نداشتند، با ارائهی طرح بحث، معنای تصاویر را برای آنها روشن سازید.
مربی محترم توجه داشته باشد که ممکن است در پایان جلسه، دربارهی برخی یا همهی تصاویر ارائهشده، سؤالاتی از سوی دانشآموزان پرسیده شود؛ بنابراین ضروری است که دربارهی هرکدام از تصاویر، اطلاعاتی داشته باشد.
محتوای بحث
حتماً تا به حال در یک مسابقهی ورزشی گروهی، مثل فوتبال، والیبال، هندبال و… شرکت کردهاید. اگر حضور و رقابت شما در یکی از مسابقات بهصورت دوستانه باشد و نه حرفهای، عضویتتان در هر گروه دو حالت بیشتر ندارد: یا جزء افرادی هستید که بازیکنان دیگر را انتخاب میکنند و بهاصطلاح کاپیتان گروه هستید، یا جزء بازیکنانی هستید که منتظرند برای یکی از گروهها انتخاب شوند.
کاپیتانها معمولاً سعی میکنند با توجه به شناختی که از بازیکنان مختلف دارند، بهترین آنها را انتخاب کنند. بازیکنان هم اگر اجازهی انتخاب داشته باشند، سعی میکنند در گروههایی حاضر شوند که قدرت بیشتری دارند و احتمال پیروزی آنها بالاتر است. عنوان این کار، «یارکشی» است.
در کشور ما، به علت آگاهیهای زیاد سیاسی و اجتماعی مردم و نقش ویژهی آنها در تصمیمگیریهای مختلف، یارکشیهای فکری برای جذب و جلب نظر مردم و بالا بردن پایگاه اجتماعی، بیشتر از نوع دوم صورت میگیرد؛ یعنی جریانات و گروههای فکری، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی، خود و اندیشههایشان را به مردم عرضه میکنند و مردم نیز پس از مطالعهی نظریات و دیدگاههای آنان، سعی میکنند در یکی از جهات فکری، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی، از مدل و شیوهی آنها پیروی کنند.
با توجه به مدل حکومت در کشور ما که رهبری، بالاترین مقام کشور است و از این حیث جایگاه ویژهای بین مردم دارد و نیز تنوع و تعدد جریانها و گروههای مختلفِ فکری، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی، مردم ناگزیر، یا به شکل آگاهانه یا ناآگاهانه، از فکر و مدل رفتاری یک یا چند گروه و جریان تبعیت میکنند.
شناخت جریانها، لازمهی تبعیت آگاهانه
همانطور که در گروهکشی برای یک مسابقهی ورزشی، شناخت بازی و روحیات بازیکنان دارای اهمیت است، برای تبعیت از یک اندیشه و فکر نیز شناخت ریشه و سوابق، افراد و تصمیمگیران، اطلاع از مواضع آنها دربارهی مسائل و اتفاقات گذشته و حال کشور، اهمیت دارد. بلکه به جهت اثرگذاری در دیگر انتخابها، ضروری است.
اصطلاح «جریانشناسی» که بسامد زیادی در فرهنگ عمومی جامعهی ما پیدا کرده است، به همین معناست. به عبارت واضحتر، جریانشناسی یعنی شناخت تشکل، گروه یا جمعیتی که افزون بر مبانی فکری، نوعی رفتار اجتماعی نیز دارند.
تقسیمبندی جریانهای سیاسی بر اساس پایبندی به دین
همهی تشکلها، گروهها یا جمعیتهایی که در حوزهی مسائل سیاسی، اجتماعی و فرهنگی فعالیت میکنند، از جهت فکری و اندیشهای به دو دستهی کلی تقسیم میشوند:
الف) جریانهایی که به دین و دستورهای دینی التزام دارند
ب) جریانهایی که به دین و دستورهای آن التزام ندارند
الف) جریانهایی که به دستورهای دینی التزام دارند
گروهها و جریانهای این دسته، با اینکه دینمدار هستند، قرائت یکسانی از نقش اجتماعی آن ندارند. بر همین مبنا، جریانهای مذهبی عضو این دسته، به دو طیف تقسیم میشوند:
1. جریانهای مذهبی اقلی
گروهها و جریانهایی که در این دسته قرار میگیرند، حداقل توقع و انتظار را از دین دارند. آنها معتقدند که دین امری مربوط به حوزهی شخصی و فردی افراد است و جایگاهی در بستر اجتماعی و قوانین حکومت ندارد.
2. جریانهای مذهبی اکثری
طرفداران حضور و نقش حداکثری دین در زندگی انسانها، معتقدند که دین نهتنها مربوط به حوزهی مسائل شخصی و فردی نیست، بلکه میتوان با استفاده از ظرفیت احکام اجتماعی دین، در زمان غیبت کبرای حضرت ولیعصر (عج)، حکومت دینی تشکیل داد و زمینهی قیام و انقلاب ایشان را فراهم نمود.
ب) جریانهایی که به دستورهای دینی التزام ندارند
این دسته شامل دو گروه جریان غیرمذهبی و جریان ضدمذهبی است. ویژگی مشترک هر دو جریان، عدم اعتقاد به نقش مذهب در ادارهی جامعه است؛ با این تفاوت که جریانات ضدمذهب – مثل احزاب مارکسیستی یا چریکهای فدایی خلق – همواره و بهصورت جدی، با طرفداران نظام دینی و جمهوری اسلامی مبارزه داشتهاند.
پرسشهای مرتبط
- مهمترین درسی که از شناخت جریانها و گروههای سیاسی میگیریم چیست؟غفلت نکردن از مسیر و هدفی که برای انقلاب اسلامی طراحی شده است، شاید مهمترین درسی باشد که میتوان از این مسئله گرفت. برای رسیدن به آرمانها و اهداف بلند انقلاب و ایمنی از شکست، باید همیشه حواسمان به تجربههای گذشته باشد.
تمرینهای فکری و مهارتی
- مطابق با دستهبندی بیانشده در طرح بحث، گروهها و جریانهای سیاسی را در طول صد سال گذشته، شناسایی و یادداشت کنید.
