ادعیه و زيارتنامههايي که از سوی معصومین (علیهم السلام) نقل گرديده، علاوه بر اینکه بهترین راه برای ارتباط با خدا و برآورده شدن حاجات میباشند، از مهمترین ابزارهایی انتقال مفاهیم ديني از سوي ائمه معصومین علیهم السلام نيز به حساب ميآيند. یکی از این مفاهیم بلند به كار رفته در بسياري از فرازهاي ادعيه و زيارت نامهها، مفاهیم حماسی میباشد.
در اين فرازها، مضامين مختلفي از خداوند متعال درخواست شده است؛ مضاميني همچون، درخواست زنده شدن پس از مرگ برای جهاد، شهادت، ياري دين خدا و… که برخی از آنها به صورت فهرستوار تقديم خوانندگان گرامي ميشود.
- درخواست قرار گرفتن در سپاه و حزب الهي
در فرازي از دعاي روز سه شنبه ميخوانيم:
«اللَّهُمَّ اجْعَلْنِي مِنْ جُنْدِكَ فَاِنَّ جُنْدَكَ هُمُ الْغَالِبُونَ وَ اجْعَلْنِي مِنْ حِزْبِكَ فَاِنَّ حِزْبَكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ وَ اجْعَلْنِي مِنْ اَوْلِيَائِكَ فَاِنَّ اَوْلِيَاءَكَ لا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُون»[1]
بار خدايا! مرا از سپاه خود قرار ده كه سپاه تو هميشه غالبند و مرا از حزب خود مقرر فرما كه حزب تو پيروزند و مرا از دوستان خود قرار ده كه دوستان تو هيچ ترس و اندوهي در دل ندارند.
- آرزوي شهادت در راه خدا
در دعايي كه سيد بن طاووس براي ابتداي ماه جمادى الأولى نقل نموده آمده است:
«وَ اخْتِمْ لَنا بِالسَّعادَةِ وَ الشَّهادَةِ فِي سَبِيلِك»[2]
[خدایا!] عاقبت ما را به سعادت و شهادت در راه خودت ختم نما!
- درخواست كشته شدن در راه خدا زير پرچم پيغمبر (ص)
در ادعيه ماه مبارك رمضان نقل شده:
«وَ اَسْألُكَ اَنْ تَجْعَلَ وَفَاتِي قَتْلا فِي سَبِيلِكَ تَحْتَ رَايَةِ نَبِيِّكَ مَعَ اَوْلِيَائِكَ»[3]
و از تو درخواست ميكنم كه وفات مرا كشته شدن در راه خود قرار دهي، زير پرچم دين پيغمبرت به همراه اولياء و دوستانت.
- انزجار و برائت جستن از قاتلين امام حسين عليه السلام
در فرازهاي متعددي از زيارت امام حسين عليه السلام پس از لعن بر قاتلين امام حسين عليه السلام و كسانيكه به هر نحوي در شهادت امام دست داشتند و همچنين كسانيكه به اين امر راضي بودند، نسبت به تمامي آنها اعلام انزجار و برائت گرديده است. به عنوان نمونه در زيارت ششم از زيارات مطلقه چنين آمده:
اَشْهَدُ اَنَّكَ وَ مَنْ قُتِلَ مَعَكَ شُهَدَاءُ اَحْيَاءٌ عِنْدَ رَبِّكُمْ تُرْزَقُونَ وَ اَشْهَدُ اَنَّ قَاتِلَكَ فِي النَّارِ اَدِينُ اللَّهَ بِالْبَرَاءَةِ مِمَّنْ قَتَلَكَ وَ مِمَّنْ قَاتَلَكَ وَ شَايَعَ عَلَيْكَ وَ مِمَّنْ جَمَعَ عَلَيْكَ وَ مِمَّنْ سَمِعَ صَوْتَكَ وَ لَمْ يُعِنْكَ يَا لَيْتَنِي كُنْتُ مَعَكُمْ فَأَفُوزَ فَوْزاً عَظِيما ً»[4]
گواهي مي دهم كه همانا تو و اصحابت كه با تو شهيد شدند، همه شهيداني هستند كه نزد خدا زنده ابديند و رزق و روزي به شما مي رسد و گواهي مي دهم كه قاتل تو در آتش دوزخ است؛ و به دين خدا هستم به سبب بيزاري از قاتل تو و از آنكه به جنگ تو آمد و بر عليه تو با دشمنانت متابعت كرد و از آنكه بر عليه تو اجتماع با دشمن تو كرد و از آنكه نداي تو را شنيد و تو را ياري نكرد. اي كاش من با شما بودم و به فوز بزرگ نائل مي گرديدم!
در زيارت چهارم نیز چنين آمده:
«يَا اَبَا عَبْدِ اللَّهِ لَعَنَ اللَّهُ مَنْ قَتَلَكَ وَ لَعَنَ اللَّهُ مَنْ شَرِكَ فِي دَمِكَ وَ لَعَنَ اللَّهُ مَنْ بَلَغَهُ ذَلِكَ فَرَضِيَ بِهِ اَنَا اِلَى اللَّهِ مِنْ ذَلِكَ بَرِيءٌ»[5]
اي ابا عبدالله! خدا لعنت كند آنكه تو را كشت و لعنت كند خدا آنكه را شركت كرد در خون تو و خدا لعنت كند آنكس را كه اين (خبر) به او رسيد، پس راضي بود به آن؛ من بسوي خدا از اينان بيزارم.
- درخواست توفيق جهاد با دشمنان خدا
در كتاب اقبال الاعمال از امام سجاد عليه السلام روايت شده كه ايشان در فرازي از دعاي قبل از نماز عيد فطر چنين مي فرمودند:
«وَ اَعِنِّي اللّهُمَّ عَلى جِهادِ عَدُوِّكَ فِي سَبِيلِكَ مَعَ وَلِيِّكَ»[6]
پروردگارا! بر جهاد با دشمنت، در راه خودت و به همراه وليت ياريم رسان!
و در همين كتاب در ميان دعاهايي که در هر شب ماه رمضان خوانده ميشود، از ابوبصير روايت شده است که امام صادق(ع) فرمودند: «در شبهاي ماه رمضان، پس از مغرب، اين چنين براي رفتن به حج دعا کن: … تا آنجا که ميفرمايد: «وَ اسأَلُكَ اَنْ تَقْتُلَ بي اَعْداءَكَ وَ اَعْداءَ رَسُولِك»[7]؛ یعنی: و [خدایا] از تو ميخواهم که به وسيله من با دشمنانت و دشمنان پيامبرت کارزار کنى!
- باور به حقانيت ائمه عليهم السلام و گمراهي مخالفان
در زيارت جامعه كبيره خطاب به ائمه معصومين عليهم السلام، سخن از بصيرت و آگاهي به ميان آمده و گفته ميشود:
اُشْهِدُ اللَّهَ وَ اُشْهِدُكُمْ اَنِّي مُؤْمِنٌ بِكُمْ وَ بِمَا اَتَيْتُمْ بِهِ؛ كَافِرٌ بِعَدُوِّكُمْ وَ بِمَا كَفَرْتُمْ بِهِ؛ مُسْتَبْصِرٌ بِشَأْنِكُمْ وَ بِضَلَالَةِ مَنْ خَالَفَكُمْ»[8]
خداي متعال را گواه ميگيرم و شما را نيز، كه من به ولايت الهيه شما و به هرچه شما ايمان داريد، من هم ايمان دارم و به دشمنان شما و به هر چه شما كافر به آن و منكر هستيد، من هم كافر و منكر آن هستم و من به جلالت شأن شما و به گمراهي مخالفان شما بصير و معتقدم.
- درخواست ياري دين خدا
امام صادق(ع) در دعايشان پس از درخواست مطالبى، چنين ميفرمايند:
«وَ تَجْعَلَنِي مِمَّنْ تَنْتَصِرُ بِهِ لِدِينِكَ، وَ لا تَسْتَبْدِلْ بِي غَيْرِي»[9]
و مرا از آناني قرار ده که براي دينت از ايشان ياري ميخواهي و ديگران را جايگزين من نساز!
- آمادگي فدا همه عزیزان براي ائمه عليهم السلام
اين فراز بلند، در زيارتهاي متعددي همچون زيارت عاشورا، زيارت جامعه كبيره و زيارت امام حسين عليه السلام در روز عرفه و همچنين زيارت امام زمان عليه السلام با تعابير مختلفي ذكر گرديده است . به عنوان نمونه در زيارت جامعه كبيره چنين ذكر شده:
«بِاَبِي اَنْتُمْ وَ اُمِّي وَ اَهْلِي وَ مَالِي وَ اُسْرَتِي»؛ یعنی: پدر و مادرم و اهل و مال و خويشانم به فداي شما باد!
و در زيارت امام حسين عليه السلام در روز عرفه بيان شده است:
«بِاَبِي اَنْتَ وَ اُمِّي يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ بِاَبِي اَنْتَ وَ اُمِّي يَا اَبَا عَبْدِ اللَّه»
اما در زيارت امام زمان عجل الله تعالي فرجه الشريف، اين فراز به اوج خود رسيده و بيان ميدارد:
«فَابْذُلُ نَفْسِي وَ مَالِي وَ وَلَدِي وَ اَهْلِي وَ جَمِيعَ مَا خَوَّلَنِي رَبِّي بَيْنَ يَدَيْكَ وَ التَّصَرُّفَ بَيْنَ اَمْرِكَ وَ نَهْيِكَ»[10]
به بذل جان و مال و فرزند و اهل و جميع داراييم كه همه را پيش رويت فدا كنم و به تصرف امر و نهي تو دهم.
- منتظر و چشم به راه دولت حقه ائمه عليهم السلام بودن
در زيارت جامعه كبيره در اين خصوص آمده است:
«مُؤْمِنٌ بِاِيَابِكُمْ مُصَدِّقٌ بِرَجْعَتِكُمْ مُنْتَظِرٌ لِاَمْرِكُمْ مُرْتَقِبٌ لِدَوْلَتِكُم»
و تصديق و ايمان به رجعت و بازگشت شما دارم و منتظر امر و فرمان شما و چشم به راه دولت حقه شما هستم و سخن شما را اخذ كرده و امر شما را كار مي بندم.
همچنين در دعاي افتتاح كه در هر شب ماه مبارك رمضان خوانده ميشود، آرزوي حكومت عزتبخش مسلمين و ذلتبخش منافقين شده است؛ فرازي كه عرضه ميدارد:
«اللَّهُمَّ اِنَّا نَرْغَبُ اِلَيْكَ فِي دَوْلَةٍ كَرِيمَةٍ تُعِزُّ بِهَا الْاِسْلامَ وَ اَهْلَهُ وَ تُذِلُّ بِهَا النِّفَاقَ وَ اَهْلَهُ»[11]
بار خدايا! مشتاقانه مسألت داريم كه دولتى با شكوه برانگيزى كه با آن، اسلام و اسلاميان را عزت بخشى و نفاق و منافقين را به خاك ذلت كشى.
- درخواست قرار گرفتن در زمره داعیان به سوي طاعت الهي
در فراز ديگري از دعاي افتتاح از خداوند متعال چنين درخواست شده است که:
«وَ تَجْعَلُنَا فِيهَا مِنَ الدُّعَاةِ اِلَى طَاعَتِكَ وَ الْقَادَةِ اِلَى سَبِيلِكَ»
پروردگارا! ما را از مناديان دعوتت و خوانندگان به سوى طاعتت و فرماندهان سپاه راه الهي قرار ده!
- دعا براي رفع شك و ترديد در مسير حق
از مهمترين موانعي كه انسان را در مسير ياري حق كُند مينمايد، ظاهر شدن پردههاي شك و ترديد ميباشد كه انسان را در تاریکیها قرار مي دهد. لذا امام زين العابدين عليه السلام در فرازي از مناجات خمسه عشر به خداوند متعال عرضه داشتهاند:
«وَ اقْشَعْ عَنْ بَصَائِرِنَا سَحَابَ الارْتِيَابِ وَ اكْشِفْ عَنْ قُلُوبِنَا اَغْشِيَةَ الْمِرْيَةِ وَ الْحِجَابِ وَ اَزْهِقِ الْبَاطِلَ عَنْ ضَمَائِرِنَا وَ اَثْبِتِ الْحَقَّ فِي سَرَائِرِنَا فَاِنَّ الشُّكُوكَ وَ الظُّنُونَ لَوَاقِحُ الْفِتَنِ وَ مُكَدِّرَةٌ لِصَفْوِ الْمَنَائِحِ وَ الْمِنَن»[12]
و از چشم بصيرت و دلهاي آگاه ما ابرهاي تاريك و پرده هاي ظلماني شك و ريب را دور ساز و ميل به باطل را از باطن ما نابود گردان و حق و حقيقت را در درونمان بر قرار دار زيرا شك و گمانهاي فاسد پيوندهاي فتنه و فساد شده و عيش خوش ما را به عطايا و نعم ناگوار مي سازد.
- درخواست ثبات قدم در مسير حق
در فراز ديگري از مناجات خمسه عشر آمده است:
«وَ اَثْبِتِ الْحَقَّ فِي سَرَائِرِنَا»
و حق و حقيقت را در درونمان بر قرار دار!
- دفاع از امام در برابر دشمنان
در فرازي از دعاى عرفهی امام سجاد عليه السلام در صحيفه سجاديه آمده است:
«وَ اجْعَلْنا لَهُ سامِعِينَ طائِعِينَ، وَ فِي رِضاهُ ساعِينَ، وَ الى نُصْرَتِهِ وَ الْمُدافِعَةِ عَنْهُ مُكْنِفِينَ…»[13]
و ما را از فرمانبرداران امر او قرار ده و چنان كن كه در راه رضاى او سعى كنيم و يارىاش نماييم و مدافع او در برابر دشمنش باشيم.
- حسرت از دست دادن همراهي امام حسين عليه السلام در روز عاشورا
يكي ديگر از فرازهاي حماسي كه در زيارتهاي متعدد امام حسين عليه السلام تكرار گريده، همان حسرتِ از دست دادن همراهي امام حسين عليه السلام در روز عاشورا است که بر سينه تمامي عاشقان آن حضرت سنگيني مي كند؛ همان فرازي كه میگوید:
«يَا لَيْتَنِي كُنْتُ مَعَكُمْ فَاَفُوزَ فَوْزاً عَظِيماً»؛[14] یعنی: اي كاش من با شما بودم و به فوز بزرگ نائل مي گرديدم.
- درخواست قرار گرفتن در زمره منتظران صاحب الامر (عج)
در زيارت صاحب الامر (عجل الله تعالي فرجه الشريف) در روز جمعه آمده است:
«و اَسْاَلُ اللَّهَ اَنْ يُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اَنْ يَجْعَلَنِي مِنَ الْمُنْتَظِرِينَ لَكَ»[15]
و از خدا درخواست مي كنم كه درود فرستد بر محمد و آل محمد و مرا از منتظران تو قرار دهد!
- دعا براي باقي ماندن در دوستي اولياء الهي و دشمني دشمنان الهي
در دعاي امام صادق عليه السلام در شب آخر شعبان و شب اول ماه رمضان آمده است:
«اللَّهُمَّ اَبْقِنِي خَيْرَ الْبَقَاءِ وَ اَفْنِنِي خَيْرَ الْفَنَاءِ عَلَى مُوَالاةِ اَوْلِيَائِكَ وَ مُعَادَاةِ اَعْدَائِك»[16]
خدايا مرا با بهترين حال باقي بدار و در بهترين حال بميران كه آن حال، دوستي با اولياء توست و دشمني با اعدايت.
- اعلان دوستي با دوست داران ائمه و دشمنی با دشمنان آنها
از ديگر فرازهاي حماسي كه در اعيه و زيارت نامهها بسیار به چشم مي خورد، فرازي است كه فرد در آن دوستي خود را با دوست داران ائمه و دشمني خود را با دشمنان آنها اعلان مي دارد؛ به عنوان نمونه در زيارت جامعه كبيره آمده:
«مُوَالٍ لَكُمْ وَ لِاَوْلِيَائِكُمْ مُبْغِضٌ لِاَعْدَائِكُمْ وَ مُعَادٍ لَهُمْ»؛ یعنی: و دوست داران شما را دوست دارم و دشمنان شما را دشمن داشته و با آنها عداوت مي كنم.
همچنين در زيارت امام حسين عليه السلام است در عيد فطر و قربان ميخوانيم:
«اِنَّا لِلَّهِ وَ اِنَّا اِلَيْهِ رَاجِعُونَ يَا مَوْلايَ اَنَا مُوَالٍ لِوَلِيِّكُمْ وَ مُعَادٍ لِعَدُوِّكُم»[17]؛ یعنی: ما از جانب خدا آمدهايم و بسوي او باز ميگرديم اي مولاي من من دوستدار دوست شما و دشمن با دشمنان شما هستم.
- اعلان صلح با هر كس كه تسليم امر امامان باشد و جنگ با كسانيكه با آنها جنگ دارند
اين فراز حماسي نيز در زيارتنامههای مختلفي همچون زيارت جامعه كبيره، زيارت امام حسين عليه السلام در روز دوشنبه و زيارت آن حضرت در روز عاشورا به چشم مي خورد. به عنوان نمونه در زيارت عاشورا آمده است:
«يَا اَبَا عَبْدِ اللَّه اِنِّي سِلْمٌ لِمَنْ سَالَمَكُمْ وَ حَرْبٌ لِمَنْ حَارَبَكُمْ اِلَى يَوْمِ الْقِيَامَة»[18]
اي ابا عبدالله! من تا قيامت سلم و صلحم با هر كه با شما صلح است و جنگ و جهادم با هر كه با شما در جنگ است تا روز قيامت.
- درخواست همراهي امام زمان (عج) در خونخواهي امام حسين عليه السلام
از اعمال روز عاشورا، تعزيت گفتن به يكديگر در مصيبت امام حسين عليه السلام مي باشد كه اينگونه گفته مي شود:
«اَعْظَمَ اللَّهُ اُجُورَنَا بِمُصَابِنَا بِالْحُسَيْنِ عَلَيْهِ السَّلامُ وَ جَعَلَنَا وَ اِيَّاكُمْ مِنَ الطَّالِبِينَ بِثَارِهِ مَعَ وَلِيِّهِ الْاِمَامِ الْمَهْدِيِّ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ عَلَيْهِمُ السَّلام»
بزرگ فرمايد خداي اجر و مزد ما را در سوگواري و مصيبت ما بر حسين عليه السلام و بگرداند ما و شما را از خونخواهان او با ولي خود حضرت امام مهدي از آل محمد كه بر ايشان درود باد!
- درخواست توفيق ياري دين خدا به همراه امام زمان (عج)
در فرازي از دعاي عيد غدير چنين آمده:
«وَ ارْزُقْنا نَصْرَ دِينِكَ مَعَ وَلِيٍّ هادٍ مِنْ اَهْلِ بَيْتِ نَبِيِّكَ قائِماً رَشِيداً هادِياً مَهْدِيّاً مِنَ الضَّلالَةِ اِلَى الْهُدى»[19]
و ما را به ياري نمودن دينت به همراه ولي هدايت كنندهات از اهل بيت پيامبرت كه قيام كننده و… روزي فرما!
- درخواست درك ايام قيام و ظهور ولي عصر (عج)
در يكي از فرازهاي ادعيه نيمه شعبان در خواست مي نمائيم:
«اللَّهُمَّ وَ اَدْرِكْ بِنَا اَيَّامَهُ وَ ظُهُورَهُ وَ قِيَامَهُ»[20]
بار الها و ما را به ايام قيام او و ظهورش برسان!
- اعلام آمادگي براي نصرت و ياري امام زمان (عج)
در فرازي از زيارت امام عصر عجل الله تعالي فرجه الشريف ميخوانيم:
«وَ لِجِهَادِي بَيْنَ يَدَيْكَ مُتَرَقَّباً»[21]؛ یعنی: و براي جهاد در ركابت حاضر و آمادهام!
و همچنين در زيارت آل ياسين در اين خصوص آمده است:
«وَ بِكُمْ يَا مَوْلايَ اَوَّلِكُمْ وَ آخِرِكُمْ وَ نُصْرَتِي مُعَدَّةٌ لَكُمْ وَ مَوَدَّتِي خَالِصَةٌ لَكُمْ»[22]؛ یعنی: به همه شما اي مولاي من كه اول و آخر شما هستيد و به همه گرويده ام و نصرت و ياريم براي شما مهيا است و دوستيم به شما خالص است.
- آرزوي قرار گرفتن در زمره ياران ائمه معصومين عليهم السلام
درباره درود فرستادن بر پيامبر(ص) در اول هر روز ماه رمضان نقل شده است:
«اللَّهُمَّ مَكِّنْ لَهُمْ فِي الْاَرْضِ، اللَّهُمَّ اجْعَلْنا مِنْ عَدَدِهِمْ وَ مَدَدِهِمْ وَ اَنْصارِهِمْ عَلَى الْحَقِّ فِي السِّرِّ وَ الْعَلانِيَةِ»[23]
پروردگارا! حکومت آنان (ائمة اطهار) را در زمين استواري بخش و ما را از افراد و پيروان و ياران و ياوران راستين ايشان در پنهان و آشکار قرار ده!
همچنين برای قرار گرفتن در زمره پيروان و ياري كنندگان امام زمان (عج) در زيارت روز جمعه آن حضرت آمده است:
«وَ اَنْ يَجْعَلَنِي مِنَ الْمُنْتَظِرِينَ لَكَ وَ التَّابِعِينَ وَ النَّاصِرِينَ لَكَ عَلَى اَعْدَائِكَ»[24]
و از خدا درخواست مي كنم كه مرا از منتظران تو و از پيروان و ياري كنندگان تو بر عليه دشمنانت قرار دهد.
- تجديد عهد پيمان با امام زمان عليه السلام در ابتدای هر روز
در زيارت امام عصر (عجل الله تعالي فرجه الشريف) كه براي پس از نماز صبح هر روز نقل گرديده چنين وارد شده:
«اللَّهُمَّ هَذِهِ بَيْعَةٌ لَهُ فِي عُنُقِي اِلَى يَوْمِ الْقِيَامَة»[25]؛ یعنی: پروردگارا اين بيعت و عهد در گردن جان من تا قيامت از او خواهد بود.
و همچنين در يكي از فرازهاي دعاي عهد نقل شده است:
«اللَّهُمَّ اِنِّي اُجَدِّدُ لَهُ فِي صَبِيحَةِ يَوْمِي هَذَا وَ مَا عِشْتُ مِنْ اَيَّامِي عَهْدا وَ عَقْدا وَ بَيْعَةً لَهُ فِي عُنُقِي لا اَحُولُ عَنْهَا وَ لا اَزُولُ اَبَدا»[26]؛ یعنی: پروردگارا! من در صبح همين روزم و تمام ايامي كه در آن زندگاني كنم با او تجديد مي كنم عهد خود و عقد بيعت او را كه برگردن من است كه هرگز از اين عهد و بيعت برنگردم و تا ابد بر آن ثابت قدم باشم.
- درخواست شهادت در ركاب امام عصر(عج)
در زيارت امام زمان عجل الله تعالي فرجه الشريف در روز جمعه ميخوانيم:
«… وَ الْمُسْتَشْهَدِينَ بَيْنَ يَدَيْكَ فِي جُمْلَةِ اَوْلِيَائِك»[27]؛ یعنی: و از جمله دوستان كه به فيض شهادت در ركاب تو مي رسند بگرداند.
و همينطور در زيارت هر روز صبح آن حضرت نقل شده است:
«وَ اجْعَلْنِي مِنْ اَنْصَارِهِ وَ اَشْيَاعِهِ وَ الذَّابِّينَ عَنْهُ وَ اجْعَلْنِي مِنَ الْمُسْتَشْهَدِينَ بَيْنَ يَدَيْهِ طَائِعاً غَيْرَ مُكْرَهٍ فِي الصَّفِّ الَّذِي نَعَتَّ اَهْلَهُ فِي كِتَابِكَ فَقُلْتَ صَفّا كَاَنَّهُمْ بُنْيَانٌ مَرْصُوصٌ عَلَى طَاعَتِكَ وَ طَاعَةِ رَسُولِكَ وَ آلِهِ عَلَيْهِمُ السَّلامُ»[28]
و مرا در ياران آن بزرگوار و پيروان و مدافعين و نصرت كنندگانش قرار ده و از آنان كه در ركاب حضرتش به درجه رفيع شهادت مي رسند، با كمال شوق و بيهيچگونه كراهت در لشگر آن بزرگوار كه در كتاب خود اهل آن صف را مدح و توصيف كردي و فرمودي که آنها صفي باشند كه در را اطاعت تو و اطاعت رسول تو و اهل بيت پيغمبرت عليهمالسلام گويي در استقامت به مانند سد آهنین ايستادهاند.
- درخواست بازگشت به دنيا برای ياري امام زمان (عج)
از ديگر فرازهاي بلند حماسي ادعيه و زيارت ها درخواست بازگشت به اين دنيا برای ياري امام عصر عجل الله تعالي في فرجه الشريف مي باشد كه در دعاي عهد اين فراز به اين صورت آمده است:
«اللَّهُمَّ اِنْ حَالَ بَيْنِي وَ بَيْنَهُ الْمَوْتُ الَّذِي جَعَلْتَهُ عَلَى عِبَادِكَ حَتْما مَقْضِيّا فَاَخْرِجْنِي مِنْ قَبْرِي مُؤْتَزِراً كَفَنِي شَاهِراً سَيْفِي مُجَرِّداً قَنَاتِي مُلَبِّياً دَعْوَةَ الدَّاعِي فِي الْحَاضِرِ وَ الْبَادِي»
پروردگارا اگر ميان من و او موت كه بر تمام بندگانت قضاي حتمي قرار داده اي جدايي افكند پس مرا از قبر برانگيز در حالي كه كفنم را ازار خود كرده و شمشيرم را از نيام بركشيده و لبيك گويان دعوتش را كه بر تمام مردم شهر و ديار عالم لازم الاجابه است، اجابت كنم.
پیوست
نگاهی کوتاه به «دعای مکارم الاخلاق»[29]
صحیفه سجادیه که «اخت القرآن» نام گرفته است، آکنده از مضامین والایی است که توجه و عمل به آنها تأثیر بسیاری در پرورش روح جهادی در انسان دارد. از جملهی این دعاها، دعای بیستم صحیفه سجادیه، مشهور به دعای «مکارم الاخلاق» است؛ دعایی که شهید مطهری آن را معرف مکتب تربیتی و اخلاقی شیعه میداند.
شاید تعجب کنید و از ارتباط بین تربیت حماسی و چنین دعایی بپرسید! در پاسخ باید گفت: همانطور که میدانیم «مکارم اخلاق» با «محاسن اخلاق» تفاوت دارد. «محاسن اخلاق» حد متوسط اخلاق مؤمنان است و مکارم اخلاق، جلوهی متعالی آن. از این رو گفتهاند: مکارم اخلاق، صفات حسنهای است که نوعی فوقالعادگی و برجستگی در آن وجود دارد.
نکته مهم دیگر این است که واژه «حماسه» را مترادف «سلحشوری» ندانیم. «حماسه» واژهای است که «سلحشوری» و «جوانمردی» و «گذشت» و «چشم پوشی از خطا» و… را همراه با هم دارد که اینها در جای جای دعای مکارم الاخلاق با تعابیر گوناگونی طلب شده است. اما یکی از شورانگیزترین وحماسیترین فرازها این است که:
«اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّّدٍ وَآلِهِ وَ سَدِّدنی لِاَن اُعارِضَ مَن غَشَّنی بِالنُّصحِ وَ اَجزِیَ مَن هَجَرَنی بِالبِرِّ وَ اُثیبَ مَن حَرَمَنی بِالبَذلِ وَ ُاکافِیَ مَن قَطَعنی بِالصِّلَةِ وَ اُخالِفَ مَنِ اغتابَنی اِلی حُسن الذِّکرِ…»؛ یعنی: بارالها! بر محمد و آلش درود فرست و مرا استوار دار که با هر کس که با من نیرنگ میکند، با خیرخواهی معارضه کنم و آن کس را که از من دوری کرده، با نیکی مجازات کنم و آن کس را که محرومم کرده، با گشاده دستی پاداش دهم و هر کس که با من قطع رحم کرده، با صلهی رحم ملاقاتش کنم و با آن که غیبت مرا کرده، با ذکر خیرش مخالفت کنم!
به این عبارات دقت کنید:
ـ معارضه با نیرنگ بازان با خیرخواهی!
ـ مجازات قهر کنندگان با نیکویی و نیکی!
ـ مکافات قطع رحم کنندگان با صله رحم!
ـ مخالفت با غیبت کنندگان با یاد زیبای آنان!
آیا این عبارات، سراسر «حماسه» و «فتوّت» نیست؟! آیا ارتباطی این گونه مؤمنانه، با اهل ایمان و برادران و خواهران دینی، راهگشای بسیاری از مشکلات ما نیست؟
[1]. دعای روز سه شنبه، مفاتيحالجنان ص: 25
[2] . الإقبال بالأعمال الحسنة فيما يعمل مرة فيالسنة، ج: 3، ص: 151
[3] . اعمال مشتركه ماه مبارك رمضان، مفاتيحالجنان، ص: 177
[4] . زيارت ششم از زيارات مطلقه، مفاتيحالجنان، ص: 427
[5] . زيارت چهارم از زيارات مطلقه، مفاتيحالجنان، ص: 426
[6] . الإقبال بالأعمال الحسنة فيما يعمل مرة فيالسنة، ج: 1، ص: 492
[7] . سيد بن طاووس، الإقبال بالأعمال الحسنة فيما يعمل مرة فيالسنة، ج:1، ص: 79
[8] . مفاتيح الجنان، زيارت جامعه كبيره
[9] . الإقبال بالأعمال الحسنة فيما يعمل مرة فيالسنة، ج:1، ص: 145
[10] . از زيارت هاي امام زمان عجل الله تعالي في فرجه الشريف، مفاتيحالجنان، ص: 527
[11] . دعاى افتتاح، مفاتيحالجنان، ص: 182
[12] . از مناجات خمسه عشر، السابعة مناجاة المطيعين لله، مفاتيحالجنان، ص: 123
[13] . الصحيفة السجادية، ترجمه آيتى، ص 325، نيايش چهل و هفتم
[14] . مفاتيحالجنان، ص: 440 (اين فراز با تعابير مختلفی در زيارت وارث و يكي از زيارت هاي مطلقه امام حسين عليه السلام، زيارت مخصوص ايشان در روز عرفه و همچنين زيارت مخصوص آن حضرت در اول رجب ذكر شده است
[15] . زيارت صاحب الامر در روز جمعه، فصل پنجم مفاتيحالجنان، ص: 59
[16] . مفاتيحالجنان، ص: 172
[17] . مفاتيحالجنان، ص: 447
[18] . زيارت عاشورا، مفاتيحالجنان، ص: 457
[19]. الإقبال بالأعمال الحسنة فيما يعمل مرة فيالسنة، ج: 2، ص:289
[20] . مفاتيحالجنان، ص:166، چهارمين عمل از اعمال شب نيمه شعبان
[21] . از زيارتهاي امام زمان عجل الله تعالي فرجه الشريف، مفاتيحالجنان، ص: 527
[22] . زيارت آل ياسين، مفاتيحالجنان، ص: 524
[23] . الإقبال بالأعمال الحسنة فيما يعمل مرة فيالسنة، ج: 1، ص: 215
[24] . زيارت صاحب الامر در روز جمعه، فصل پنجم مفاتيحالجنان، ص: 59
[25] . زيارت هر روز بعد از نماز صبح امام زمان عجل الله تعالى فرجه الشريف، مفاتيحالجنان، ص: 539
[26] . دعاى عهد، مفاتيحالجنان، ص: 539
[27]. زيارت صاحب الامر در روز جمعه، فصل پنجم مفاتيحالجنان، ص: 59
[28] . زيارت هر روز بعد از نماز صبح امام زمان عجل الله تعالى فرجه الشريف، مفاتيحالجنان، ص: 539
[29]. این قسمت از دستنوشتههای استاد حمید مشهدی آقایی است که به تناسب، در این نوشتار آمده است.
