بررسی تأثیر احترام و تکریم شخصیت فرزندان در انتهای دورۀ نوجوانی بر شکلگیری شخصت با ثبات آنها
مقدمه
رسول اكرم(ص) فرموده است: فرزندان آدمى در هفت سال اول زندگى، آقا و سيدِ پدر و مادر هستند و در هفت سال دوم، بندۀ فرمانبردار و مطيع آنها و در هفت سال سوم، وزير خانواده و مشاور پدر و مادر.
هفت سال سوم زندگى -که از پانزده سالگى آغاز مىشود- دوران بلوغ و جوانى است. در اين دوران، تحولات سريعى در جسم و جان نوجوان پديدار مىگردد و در مدت كوتاهى، اندام و افكارش به كلى تغيير مىكند. رسول اكرم ارزش معنوى و شخصتى جديد نوجوان را در اين دوره، با كلمۀ «وزير» بيان نموده است.
وزیرِ من!
وزير در لغت به معانى متعددى آمده است؛ وزير آن كسى است كه بار سنگينى بر دوش گرفته و مسئوليت مهمى را عهدهدار شده است. به همين جهت، كسى را كه در مملكت مسئول يكى از مقامات مهم است، وزير مىخوانند. وزارت به معنى يارى و معاونت است. وزارت به معنى كمك فكرى و همكارى در تدبير و مصلحت انديشى نیز آمده است. نوجوان بايد در محيط خانواده، معاون پدر و مادر باشد. بايد با مشاوره و تبادل فكر، والدين خود را يارى كند و در تدبير زندگى و مصلحت انديشى، همكار و معاضد آنان باشد.
رفیقِ من!
در حدیثی از امام صادق(ع) آمده است: فرزند خود را هفت سال آزاد بگذار بازى كند و هفت سال او را با آداب و روشهاى مفيد و لازم تربيت كن و در هفت سال سوم، مانند رفيق صميمى، مصاحب و ملازمش باش.
در اين حديث، امام صادق(ع) احترام و تكريم نوجوانان را با عنوان ملازمت با اوليا بيان نموده است. پدران و مادران در سنين قبل از بلوغ، بر فرزندان خود حكومت مىكنند؛ ولى از آغاز پانزده سالگى، موظفاند به شخصيت آنان احترام كنند و به جاى فرمانروايى، رفيق صميمى نوجوانان و مصاحب با صفاى آنان باشند.
با تأکید بسیار زیاد بر اهمیت جایگاه مادر در طی دهههای اخیر، شاید پدرها احساس کنند نقش آنها چندان اهمیتی ندارد؛ هیچ چیز نمیتواند بیشتر از این حقیقت نداشته باشد! کارشناسان در حال حاضر به این قضیه پی بردهاند که پدرها نسبت به آنچه قبلاً تصور میشد، الگوهای شخصیتی بسیار قویای برای فرزندان محسوب میشوند.
تحقیقی نشان میدهد که رضایت کلی نوجوانان از زندگی، به کیفیت روابط آنها با پدرشان و تا مقداری هم موقعیت اقتصادی خانواده بستگی دارد. نوجوانانی که روابط گرم و صمیمانهای با پدر خود دارند، مثبتگرا و معتمد به نفستر بوده و میتوانند در اتفاقاتی که برایشان میافتد، مؤثرتر عمل کنند. آن دسته از نوجوانانی که در مورد رابطۀشان با پدر خود احساس خوبی ندارند، بدبینتر بوده و قادر به پذیرش مسئولیت زندگی خود نیستند.
اگر احترام کنید چه میشود؟
نوجوانى كه مورد تكريم پدر و مادر است، نوجوانى كه در شوراى خانواده شركت مىكند، به نظراتش تربيت اثر داده مىشود، نوجوانى كه پدرش با وى مانند يك رفيق صميمى رفتار مىكند و همواره گرامى و محترمش مىدارد و خلاصه نوجوانى كه در خانواده و اجتماع احساس مىكند شخصيتش مانند شخصيت بزرگسالان مورد تجليل و احترام است، كوشش مىكند كه خود را به پستى و ناپاكى آلوده ننمايد و رفتارش، شايستۀ اين تكريم باشد. مراقبت مىكند از اعمالى كه مقام او را تنزل مىدهد و ارزشش را لكهدار مىكند، اجتناب نمايد.
اگر احترام نکنید چه میشود؟
بر عكس، نوجوانى كه مورد تكريم پدر و مادر نباشد و جامعه به شخصيت وى احترام نگذارد، در ضمير خود احساس پستى و حقارت مىنمايد و همواره از اين احساس درونى، رنج مىبرد. او مىكوشد تا به هر وسيله كه ممكن است، اظهار وجود كند و شخصيت خويش را در محيط خانواده و اجتماع اثبات نمايد. جايى كه از راه مشروع موفق به اين كار نشود، به كارهاى ناروا و غيرمشروع دست مىزند. امام هادى(ع) فرموده است: از شرّ كسى كه خود را خفيف و خوار مىداند و در باطن احساس پستى و حقارت مىكند، ايمنى نداشته باش.
چگونه احترام کنم؟
آموزش رفتار احترامآمیز، یکی از مهمترین وظایفی است که به عهدۀ والدین است و بهترین روش آموزش آن، نشان دادن احترام است، آن هم نه احترام به دیگر بزرگسالان، بلکه احترام به خود فرزندان!
1 برای آنها وقت بگذارید
به گونهای رفتار کنید که بفهمند برای شما اهمیت دارند و شما برای ارتباط با آنها، زمان میگذارید و به آنها توجه میکنید. اطمینان داشته باشید آنها هم همین رفتار را در مورد شما و دیگران انجام خواهند داد.
2 صداقت بهترین سیاست است
آیا یک فرد دروغگو قابل احترام است؟ آیا شما به کسی که مورد احترامتان است، دروغ میگویید؟ قطعاً این طور نیست. اگر مرتکب اشتباهی شدید، آن را بپذیرید و عذرخواهی کنید؛ زیرا این نوع رفتار، به خصوص در مورد فرزندان کم سنتر، بسیار با ارزش است. در نظر کودکان این گروه سنی، والدین موجوداتی کامل و مطلق هستند و اگر ببینند والدینشان هم ممکن است اشتباه کنند و در صورت بروز اشتباه، آن را میپذیرند و عذرخواهی میکنند، از طریق رفتار و عملکرد والدین، بهتر و موثرتر آموزش میبینند.
3 بیشتر به صفات مثبت نوجوانتان بپردازید تا اشاره به جنبههای منفی آنان
اگر نوجوان شما مرتکب اشتباهی شد، یا موفقیتی را که مورد توقع شما بود کسب نکرد، هرگز تحقیرش نکنید، خجل و شرمسارش نکنید و به هیچ عنوان به او توهین نکنید. این به معنی رابطۀ سرد و سخت با فرزند نیست.
4 ارزش فردی و احترام
فرزند شما باید بداند که به عنوان یک انسان، صاحب ارزش و مانند سایرین، مورد احترام است. این حس به فرزندان میآموزد که اگر خود را محترم نشمارند، نمیتوانند احترام دیگران را حفظ کنند. فرزندتان را تشویق کنید تا به خوبی از خودش مراقبت کند. اطمینان حاصل کنید که به اندازۀ کافی استراحت میکند. لباس آراسته و پاکیزه میپوشد و از خوراک مناسب و کافی برخوردار است.
5 استقلال آنها را پایهریزی کنید
برای پذیرفتن مسئولیت از طرف فرزندان، باید شرایط سنی آنان را در نظر بگیرید و متناسب با آن به او مسئولیتی را واگذار کنید. این مسئولیت پذیری، گامی اساسی برای کسب استقلال و احترام است. لازمۀ انجام صحیح و درست کار توسط فرزندان، اعتماد والدین به آنها است.
6 همواره به فرزندتان بگویید که دوستش دارید
عبارت «بچههای من میدانند که من خیلی دوستشان دارم» مناسب نیست. من هم اطمینان دارم که آنها میدانند؛ اما به این فکر کنید که وقتی حتی بدون دلیل آنها را در آغوش میکشید و میبوسید، چه احساس خوبی در آنها ایجاد میکنید. هرگز از اینکه به فرزندتان نشان دهید که چقدر دوستش دارید، نترسید. مجبور نیستید دایم آنها را نوازش کنید، بلکه یک بوسۀ شب به خیر، یک بوسۀ خداحافظی و یک در آغوش کشیدن در هنگامی که به خانه میآید، میتواند این راه به ظاهر سخت و طولانی را هموار کند.
