چرا باید نماز خواند؟ خدا چه احتیاجی به نماز ما‌ دارد؟

پرسش و پاسخ

نماز ميراث همة انبيای الهي و بهترين هدية آنان براي ارتباط خلق با خالق خويش است. اقامة نماز و توجه به آن، باعث صلح و آرامش، سلامت و سعادت، رفاه و بركت، صلاح و رشد، اعتماد و آرامشِ دل و جان و بالأخره قلبي مالامال از صفا و نورانيت خواهد شد.

حال اگر اين فريضة بزرگ الهي تعطيل گردد، اضطراب و نگراني، زشتي و تباهي، كج‌روي و كج‌انديشي، غرور و فريب حاصل می‌شود. همۀ دستورات الهي، طبق مصلحت و به نفع انسان واجب شده و فوايد دنيوي و اُخروي آنها نصيب خود انسان‌ها مي‌گردد و خداوند متعال، طبق مقتضاي رحمت و حكمت خود، ميخواهد انسان‌ها با انجام اوامر و دستورات او، به سعادت دنيا و آخرت نايل آيند و انسان بايد مطيع فرمان الهي بوده و يقين بداند كه وعدة الهي، صد در صد محقق خواهد شد و اجر كسي زايل نخواهد گرديد و خداوند مصلحت هر كسي را بهتر از خودش ميداند.

كسي كه مطيع فرمان الهي باشد و رابطة قوي با خدا داشته باشد، هرگز احساس تنهايي و نگراني نمي‌كند و با ياد خدا، دلش محكم و استوار است و فكر گناه و معصيت را نكرده و سراغ آن نمي‌رود و تلاش میکند تا در تمام زندگي، معيار را رضايت الهي و دستورات شرع قرار دهد.

گاهی ما فکر می‌کنیم خداوند به نماز ما نیاز دارد؛ نه تنها خدا به نماز ما، بلکه به خود ما هم نيازى ندارد! بلكه تمام هستى از ما بى‏نياز است. زمين چه نيازى به ما دارد؟! زنبور عسل و ساير حيوانات چه نيازى به ما دارند؟ اكسيژن و خورشيد چه نيازى به ما دارند؟ اگر گفته‏اند خانۀ خود را رو به خورشيد بسازید، معنايش اين نيست كه خورشيد به ما و اتاق ما نياز دارد؛ بلكه اين انسان است كه به خورشيد و نور و گرماى او نيازمند است.

اگر انسان، آثار اعمال صالح را بداند و از مجازات اعمال زشت با خبر باشد، به حتم اعمال صالح را انجام داده و از كارهاى ناپسند دورى مى‏كند. شاید كسى که سيگار مى‏كشد و نماز نمى‏خواند، به خاطر اين است كه نه بر ضررهاى سيگار واقف است و نه از اسرار و آثار نماز آگاه است.

خداوند آن قدر فرشته دارد كه عبادتش را انجام بدهند: «فَالَّذينَ عِنْدَ رَبِّكَ يُسَبِّحُونَ لَهُ بِاللَّيْلِ وَ النَّهارِ وَ هُمْ لا يَسْأَمُونَ»(1) يعنى فرشتگان یک سره عبادت مى‏كنند و خسته هم نمى‏شوند، پس خيال نكنيد وقتی خداوند مى‏فرمايد: «وَ اعْبُدُوا اللَّه»(2) یعنی به عبادت ما احتياج دارد؛ بلکه «إِنَّ اللَّهَ لَغَنِىٌّ عَنِ الْعالَمينَ»(3) خداوند بی‌نياز از عالمین است، مى‏گويد دستت را بده تا نجاتت بدهم.

یاد خدا

هدف نماز، همان یاد خدا است که خداوند متعال به حضرت موسی وحی نمود: «أقِمِ الصَّلاةَ لِذِکرِی»(4)؛ نماز را براى ياد من بپادار. غفلت از یاد خدا، مشکلاتی را برای انسان در پی دارد.

پاکی در سایۀ نماز

نماز وسیلۀ شست‌وشوی گناهان و نزول مغفرت و آمرزش الهی است. نماز انسان را به توبه، اصلاح گذشته و بازبینی در رفتار دعوت می‌نماید. رسول خدا(ص) از یاران خود سؤال كردند: اگر بر در خانۀ یكی از شما، نهری از آب صاف و پاكیزه باشد و در هر روز پنج بار خود را در آن شست‌وشو دهد، آیا چیزی از آلودگی و كثافت در بدن او می‌ماند؟ عرض كردند: نه! فرمود: نماز درست، همانند این آب جاری است. هر زمان كه انسان نمازی می‌خواند، گناهانی كه در میان دو نماز انجام شده است، از بین می‌رود.(5)

نماز سدی در برابر گناهان آینده است؛ چراكه روح ایمان را در انسان تقویت کرده و نهال تقوا را در دل پرورش می‌دهد. «ایمان» و «تقوا» نیرومند‌ترین سد در برابر گناهان است.

نمایش زشتی‌ها

نمازْ خود‌بینی و تكبر را درهم می‌شكند؛ چون انسان در هر شبانه‌روز، هفده ركعت و در هر ركعت، دو بار پیشانی بر خاك در برابر خدا می‌گذارد و خود را ذره‌ای در برابر عظمت او می‌بیند و آگاهانه، به حقارت و ناچیزیِ خود اعتراف می‌کند. حضرت امیر(ع) می‌فرمایند: «فَرَضَ اللّهُ الإيمانَ تَطهيراً مِن الشِّركِ و الصلاةَ تَنزيهاً عنِ الكِبرِ»(6)؛ خداوند ایمان را برای پاك سازی انسان‌ها از شرك واجب کرده است و نماز را برای پاك سازی از تكبر.

خداوند متعال می‌فرماید: انسانْ حریص و كم طاقت آفریده شده و هنگامی كه بدی به او رسد، بیتابی می‌كند و هنگامی كه خوبی به او رسد، مانع از دیگران می‌شود؛ مگر نماز گزاران، آنان كه نماز‌ها را پیوسته انجام می‌دهند.(7)

پرورش و تکامل فضایل

نماز وسیلۀ پرورش فضایل اخلاق و تكامل معنوی انسان است؛ چرا كه انسان را از جهان محدود ماده و چهار دیوار عالم طبیعت، بیرون می‌برد و به ملكوت آسمان‌ها دعوت می‌كند، با فرشتگان هم‌صدا و هم‌راز می‌سازد و خود را بدون نیاز به هیچ واسطه، در برابر خدا می‌بیند و با او به گفت‌وگو می‌پردازد. حضرت علی(ع) دربارۀ نماز فرمودند: «الصلاةٌ قُربانُ كُلِّ تَقِیٍّ»(8)؛ نماز وسیلۀ تقرّب هر پرهیزكاری به خدا است.

تمرین نظم

نماز روح انضباط را در انسان تقویت می‌كند؛ چرا كه باید در اوقات معینی انجام گیرد كه تأخیر و تقدیم آن، موجب بطلان نماز میشود.

شرط قبولی عبادات

نماز به سایر اعمال انسان، ارزش و روح می‌دهد. امیرمؤمنان(ع) در وصایای خود، در لحظه‌های آخر عمرشان فرمودند: «اَللَّهَ اَللَّهَ فِي اَلصَّلاَةِ فَإِنَّهَا عَمُودُ دِینِكُم»(9)؛ خدا را خدا را دربارۀ نماز در نظر داشته باشید، چرا كه نماز ستون دین شما است.

هنگامی كه عمودِ خیمه در‌هم بشكند یا سقوط كند، هر قدر طناب‌ها و میخ‌های اطراف محكم باشد، اثری در پایداری خیمه ندارد. هم‌چنین هنگامی كه ارتباط بندگان با خدا از طریق نماز از میان برود، سایر اعمال، اثر خود را از دست خواهد داد. امام صادق(ع) فرمودند: «أَوَّلُ مَا يُحَاسَبُ بِهِ الْعَبْدُ الصَّلاةُ فَإِنْ قُبِلَتْ قُبِلَ سَائِرُ عَمَلِهِ وَ إِذَا رُدَّتْ رُدَّ عَلَيْهِ سَائِرُ عَمَلِهِ»(10)؛ نخستین چیزی كه در قیامت از بندگان حساب می‌شود، نماز است. اگر نماز قبول شد، سایر اعمالشان قبول می‌گردد و اگر مردود بود، سایر اعمال نیز مردود می‌شود.

مواجهه با شیطان

شيطان يكي از دشمنان قسم خوردة انسان است و قسم ياد كرده تا از هر راهِ ممكن، انسان را گمراه كند و به هر لباسي در مي‌آيد تا انسان را فريب دهد. شيطان نمي‌تواند به حريم كسي که اهل نماز و عبادت باشد، نفوذ كند. حضرت علي(ع) مي‌فرمايند: «الصَّلاةُ حِصْنٌ‏ مِنْ سَطَوَاتِ‏ الشَّيْطَان»(11)؛ نماز قلعهاي است كه انسان را از حملههای شيطان نگه ميدارد.

ترك کنندۀ نماز، علاوه بر گرفتاري دنيوي و اضطراب خاطر، در آخرت گرفتار عذاب است. روز قيامت وقتي از دوزخيان سؤال مي‌شود كه چه چيزي باعث شد كه شما اهل جهنّم شويد، جواب مي‌دهند كه ما از نمازگزاران نبوديم.(12)

خلاصه اينكه اگر انسان بخواهد در دنيا و آخرت به سعادت برسد، لازم است مطيع اوامر الهي بوده و واجبات را انجام و محرّمات را ترک کند.

‏پی‌نوشت‌ها:

(1) فصلت(41):38.

(2) نساء(4):36.

(3) عنکبوت(29):6.

(4) طه(20):14.

(5) وسائل الشیعه: ج3/7.

(6) نهج البلاغه: حکمت252.

(7) معارج(70):19-24.

(8) نهج البلاغه: حكمت136.

(9) همان، نامۀ47.

(10) من لا يحضره الفقيه: ج‏1/209.