یک بار بخون، خوب بخون
نویسنده: محسن رحیمی
درباره مطالعه صحیح و افزایش بهره وری از آن
حتماً برای شما هم پیش آمده که یک مطلب را مطالعه کرده اید و فکر کرده اید کاملاً آن را یاد گرفته اید و میتوانید آن را حتی برای دانش آموزانتان ارائه کنید اما به وقت ارائه متوجه شده اید که چیزی در یادتان نیست و انگار اصلاً مطالعه ای نداشته.اید واقعیت این است که شما مطالعه کرده اید اما نه یک مطالعه صحیح برای رسیدن به مطالعه صحیح شما باید هدف داشته باشید و نکاتی را در نظر بگیرید که نکات ریز و ظریف و بدیهی ای هم هست اما در نظر نگرفتنشان باعث خواهد شد تا در سر بزنگاه تمام مطالبی را که مطالعه کرده اید از خاطر ببرید.
یادداشتی که میخوانید درباره مطالعه صحیح اهمیت هدف گذاری در مطالعه هدفهای مهم از پیش مطالعه کردن از این قرار است.
اصول مطالعه صحیح
برای مطالعه صحیح راههای زیادی وجود دارد که از طریق آنها میتوانید مطالعه خودتان را اثر بخش تر کنید. به یاد داشته باشید در شماره های قبل نشریه راه نما درباره انواع روشهای یادداشت برداری مخصوصاً خلاصه نویسی به روش کرنل روشهای درک مطلب و…. مطالبی را خوانده اید که قطعاً تأثیرگذار است، اما واقعیتش برای اینکه بتوانید از درک مطلب خوبی برخوردار شوید باید قبل از مطالعه، هدف خودتان را از کتاب خواندن بدانید همچنین بهتر است که برای پاسخ دادن به سؤالی مطالعه را شروع کنید.
مرحله اول، مرحله پیش مطالعه (Survey)
مرحله پیش مطالعه قدم اول برای شروع هر مطالعه جدی است. این بخش از مطالعه پیش از هر قسمت دیگر انجام میشود و بخش مهمی است. شما در این مرحله باید به تمامی مطالب و مباحثی که قرار است در طول یک ساعت آینده مطالعه کنید نگاهی کلی بیندازید. سرفصل های اصلی مطالب مبحث های کلی قسمتهایی است که باید آنها را نگاه کنید. همین طور راهنماها و علائم نگارشی به خوبی میتوانند در این مسیر به شما کمک کنند؛ به صورت مشخص به عبارتهای بولد شده خطوط ایتالیک (کج) مطالب داخل گیومه و غیره دقت کنید. همچنین طریقه صفحه چینی را نیز بررسی کنید.
اهمیت هدفگذاری در مطالعه
هدف های مهم از پیش مطالعه کردن از این قراراست.
- بالا بردن تمرکز حین مطالعه
- هیجان یادگیری و یادگیری فعال به دلیل فعال شدن ذهن جست و جوگر
- بالا رفتن اعتماد به نفس در زمان کتاب خواندن
- تعامل با مطالب و مباحث به صورت دو طرفه
مرحله دوم مرحله سؤال کردن (Question)
با مرحله پیش مطالعه شما آماده میشوید که هدفهای یادگیری در هر مبحث را برای خودتان مشخص کنید. در اینجا شما باید دست به نوشتن ببرید و هر سؤالی را که به ذهنتان می رسد درباره مطلب پیش رویتان یادداشت کنید. این سؤالات باعث ایجاد روحیه کنجکاوی در شما میشود. شما در این مرحله خواهید دانست که قرار است با در پیش گرفتن این روش از اصول مطالعه صحیحدقیقاً به دنبال جواب چه سؤالاتی باید در کتاب بگردید. این مرحله یادگیری فعال و تعامل شما با متن را به دنبال دارد.
مرحله سوم، مرحله مطالعه دقیق (Read)
قرار است در این مرحله موبه مو مطلب ها را مطالعه کنید لازمه این کار این است که حتی مطلبهایی را که از قبل آموخته اید مجدداً و با نگاهی موشکافانه بخوانید. واقعیت این است که مطالعه دقیق مطلبی که قرار است یاد بگیرید با خواندن متنی غیر جدی تر متفاوت است. در اینجا باید درست خلاف خواندن متن های معمول و دم دستی مانند مطالب فضای مجازی رفتار کنید و به عبارتی باید روزنامه ای خواندن را کنار بگذارید و به صورت دقیق کتاب را مطالعه کنید. لازمه مطالعه دقیق این است که شما بتوانید متن را به صورت انتقادی بخوانید به عبارت ساده و کاربردی بدون فهم هیچ جمله ای و مبحثی نباید از آن عبور کنید. تکنیک خط بری به شما در این مرحله کمک شایانی خواهد کرد.
مرحله چهارم، مرحله یادآوری (Recite Recall)
همان طور که در سطرهای بالاتر هم اشاره کردم؛ یادداشت برداری از اصول صحیح مطالعه کردن است. در این روش یادآوری یکی از مهمترین قسمتهای مطالعه کردن است. اگر گمان میکنید قرار است با یک بار مطالعه همه نکات مهم را به خاطر بیاورید سخت اشتباه میکنید.
کمتر کسی حتی با آماده ترین ذهن و در پیش گرفتن بهترین روش مطالعه این توانایی را دارد.قبل از یادآوری باید طرز مطالعه شما بر پایه تثبیت مباحث باشد. شما باید زمانهای مطالعه را در مقطع های زمانی کوتاه تنظیم کنید. این کار به شما کمک میکند که مطالب در ذهنتان تثبیت شود. به جای اینکه هر مبحث را به صورت پشت سرهم مثلاً در یکی دو روز بخوانید، باید مباحث را متنوع کنید و آنها را در بازه زمانی کوتاه تر بخوانید.
برای یادآوری درست قبل از شروع به مطالعه ادامه مطلب، باید مباحث قبلی را برای خودتان یادآوری کنید. مهمترین تکنیک برای موفق بودن در این مرحله استفاده از نقشه ذهنی است که در واقع یک نوع یادداشت برداری است و یکی از فواید یادداشت برداری افزایش سرعت یادآوری مطالب است.
قرار نیست مطالب آموخته شده را رها کنید. شما باید در طول فاصله های زمانی منظم برای مرور کردن مطالب وقت بگذارید پیشنهاد ما این است که یک روز در هفته را به صورت متناوب به مرور کردن مباحث قبلی آموخته شده اختصاص دهید. شما در این مرحله میتوانید از یادداشت هایی که در هنگام مطالعه نوشته اید نیز استفاده کنید. یکی از نکات مهم اصول صحیح مطالعه آزمودن خود است. اگر بتوانید ابزاری برای آزمودن خودتان در نظر بگیرید خیلی خوب میشود. چون می توانید از دفعات بعدی کیفیت خودتان را ارتقا بدهید.
شما برای مرحله یادآوری نیازمند یک حافظه قوی هستید. فراموش نکنید اگر توانایی حفظ کردن را ندارید با تقویت حافظه میتوانید به حد مطلوب این توانایی برسید.
تقویت حافظه کوتاه مدت
حافظه از دو قسمت کوتاه مدت و بلند مدت تشکیل شده است. در واقع حافظه نقش انبار را در مغز ما بازی میکند و اطلاعات را وارد خودش میکند. اطلاعات ابتدا در حافظه کوتاه مدت و سپس در حافظه بلند مدت شما ذخیره میشوند. وظیفه انتقال اطلاعات از حافظه کوتاه مدت به حافظه بلند مدت بر عهده هیپوکامپ است که در مغز ما قرار دارد.
هیپوکامپ قسمتی از دستگاه لیمبیک است که در ایجاد حافظه کوتاه مدت و تبدیل آن به حافظه بلند مدت نقش دارد؛ افرادی که هیپوکامپ آنها به هر دلیل آسیب دیده است نمی توانند اطلاعات را به حافظه بلند مدت خودشان انتقال دهند و موضوعی در ذهنشان برای مدت طولانی باقی نمی ماند. مثلاً این افراد نام کسانی را که هر روز با آنها ارتباط دارند به یاد نمی آورند و هر اطلاعاتی برای مدت زمان خیلی کوتاه شاید در حد چند دقیقه در ذهن آنها باقی می ماند در واقع چون هیپوکامپ آنها آسیب دیده است، حافظه کوتاه مدتی شکل نمیگیرد که بخواهد به حافظه بلند مدت تبدیل شود. البته این نکته را نیز باید ذکر کنیم که خاطراتی که قبل از برداشتن هیپوکامپ در ذهن شما ثبت شده است، هرگز پاک نخواهد شد، فقط شما نمیتوانید اطلاعات جدید را در آن نگه دارید.
مراحل ثبت کردن اطلاعات به صورتی است که شما ابتدا مفاهیم را از طریق انواع حسهای خودتان را به مغز خودتان می رسانید و قسمت هیپوکامپ آن اطلاعات را در پوشه حافظه کوتاه مدت ذخیره میکند. اگر شما بارها و بارها این اطلاعات را تکرار کنید و با خودتان دریافت میکنید این اطلاعات را به مرور کنید تازه میتوان گفت که این اطلاعات وارد حافظه بلند مدت شما شده است.
همان طور که گفتیم اگر هیپوکامپ برداشته شود و یا آسیبی ببیند حافظه کوتاه مدت و تبدیل آن به حافظه بلند مدت به طور دائمی از بین میرود.
شما با آموزش تندخوانی قادر خواهید بود که اطلاعات را با کیفیت بیشتری وارد ذهنتان کنید اما یکی از مهم ترین راهکارهایی که برای وارد کردن اطلاعات از حافظه کوتاه مدت به بلند مدت وجود دارد، نوشتن است وقتی که شما می نویسید باعث میشوید که اطلاعات به صورت طبقه بندی شده وارد ذهن شما شود.
این چند بازی که در ادامه خواهد آمد هم میتواند حافظه شما را در بازه کوتاه زمانی تقویت کند:
بازیهای تقویت حافظه
بعضی بازیها نیاز به شرایط و یا وسایل و حتی افراد دارند. اما بازیهایی که در این مقاله برایتان ذکر کردیم نه وقت چندانی از شما میگیرد و نه به شرایط خاصی نیاز دارند.
- جمع اعداد روی پلاک ماشینها
خیلی از افراد اکثر زمانشان را در خیابان و یا در شهرهای بزرگ در ترافیک هستند، این زمان بهترین زمان برای انجام این بازی و تقویت حافظه تان است
در این بازی تنها کافی است شماره پلاک ماشینها را با هم جمع ببندید!
به طور مثال هر خودرویی که دیدید همین جمع ساده شماره پلاکش را انجام بدید مثلاً 619=65+554
شاید این سؤال در ذهنتان بیاید که آیا این روش واقعاً تأثیر گذار است؟ بله این جمع های ساده حتی بیشتر از برخی محاسبات سخت ریاضی از ذهن شما انرژی میگیرد و همین فعالیت مغز یعنی تقویت حافظه!
- یادآوری آنچه روی ویترین ها میبینید
فقط کافی است وقتی مشغول خرید در مراکز خرید و یا قدم زدن در خیابانها هستید برای حداکثر ۱۰ ثانیه به ویترین مغازه ها دقت کنید و بعد از آن زمانی که چند قدم از آنجا دور شدید شروع به مرور در ذهنتان کنید. به طور مثال ۲۰ عدد از اجناسی را که دیدید به خاطر آورید یک کیف مشکی یک دستکش قهوه ای یک ،چتر ،بنفش یک ساک چرخ دار و….. هر بار سعی کنید تعداد بیشتری را به خاطر بیاورید همین بازیهای ساده با حافظه تان در زمانهایی که عموماً تلف میشوند بهترین تأثیر را روی حافظه تان خواهند داشت.
