انقلاب اسلامی هم با تشکیلات پیروز شد

گزارشی از کتاب «کار باید تشکیلاتی باشد»

اشاره: تربیت در اسلام و منظومه فکری رهبران انقلاب اسلامی، امری فراتر از تربیت فردی محض است و مکتب اسلام و انقلاب اسلامی، داعیه‌دار تشکیل امت واحده اسلامی است. در این میان عنصر مفقوده کارهای تربیتی و فرهنگی، فقدان بستر کار تشکیلاتی است؛ چراکه تربیت در فضای تشکیلات نه‌تنها افراد را مي‌سازد، بلکه ابعاد بیشتری از انسان‌ها را تحت ‌تأثیر قرار داده، استعدادهای آنان را شکوفا مي‌سازد. اين كار فردیت محض را خنثی مي‌کند و جامعه‌ای سراسر انسانی و ایمانی را رقم مي‌زند. برای این منظور بايد با مباحث تشکیلاتی، ضرورت‌ها و باید و نباید‌ها و پیامدهای آن، بیشتر و عمیق‌تر آشنا شویم. بدین منظور کتابی را که از مجموع صحبت‌هاي مقام معظم رهبری 9 درباره این موضوع تدوین شده است، با ارائه خلاصه‌ای از مباحث فصل‌هاي مختلف آن، خدمت خوانندگان محترم معرفی مي‌کنیم.

ضرورت کار تشکیلاتی

این کتاب شامل هشت بخش است که بخش اول آن درباره ضرورت کار تشکیلاتی است. رهبر انقلاب9 در این باره مي‌فرمایند: «بدون سازماندهی، بدون تشکیلات، مدیریت امکان ندارد و کار هم پیش نمي‌رود»1 «تشکیلات یعنی نظم، تقسیم وظایف، یعنی ارتباط و اتصال و زنجیره کار کردن، این معنای تشکیلات است. … انقلاب اسلامی ایران هم بدون تشکیلات پیش نرفت و پیروز نشد».2 ايشان در بخش دیگری از مبحث ضرورت و کار تشکیلاتی، مستقیماً سراغ مباحث تربیتی مي‌روند و ارتباط این نوع مباحث را با بحث تشکیلات مطرح مي‌کنند: «این دانش‌آموز یا دانشجویی که شما امروز دارید تربیت مي‌کنید، چند صباح دیگر یک استاد است، یک مدیر فعال است، یک کارشناس برجسته است، یک عنصر مؤثر در حرکت سیاسی جامعه است، این را آن طوری تربیت کنید که این همت‌بلند بار بیاید».3

آثار و برکات کار تشکیلاتی

بخش دوم از سخنان ایشان در این کتاب درباره آثار و برکات کار تشکیلاتی است که گزیده‌هايي از آن را از نظر مي‌گذرانیم:

«تشکل‌هاي دانشجویی فرصتی برای دانشجو ایجاد مي‌کند، برای کار دسته جمعی. من به کار دسته‌جمعی اعتقاد دارم و این را یک نیاز دانشجو مي‌دانم؛ کسب مهارت‌های گوناگون با مهارت‌هاي سیاسی ـ اجتماعی. … توجه دارید شما جوانان عزیز ـ چه برادر‌ها و چه خواهرها ـ که دانشجو محاط به انواع خدعه‌ها و گرداب‌های گوناگون است، محاط به انواع خطرهاست؛ در کشور ما لااقل این‌جور است. … تشکل‌ها مي‌توانند مصونیت‌بخش باشند، مي‌توانند دانشجو را از افتادن در گرداب‌های مختلف و منجلاب‌های مختلف نجات بدهند و حفظ کنند. این نقشی است که تشکل‌ها مي‌توانند ایفا کنند».4

شاخص‌ها و بایدهای تشکیلات موفق انقلابی

در بخش سوم این کتاب، شاخص‌ها و بایدهای تشکیلات موفق انقلابی، از بیانات ایشان استخراج شده است که مسیر و راهبرد تشکل‌ها را در عرصه‌هاي مختلف و شرایط گوناگون مشخص مي‌کند. ايشان ارکان سازنده یک تشکل را نیز روشن مي‌سازند:

«مجموعه تشکیلاتي حیاتش به این است که از بالاتر مرتب زیر نظر باشد؛ یعنی یک نفر دائم به آن تشکیلات نگاه کند. این نگاه مثل نور چراغ‌قوه است و تا زمانی که به یک نقطه افتاده باشد، آن نقطه روشن است».5

«هر تشکیلاتی ـ تشکیلات خانواده هم همین‌طور است ـ باید منسجم باشد تا مورد اعتماد قرار بگیرد. ما باید به‌هم‌پیوسته باشیم. حواستان باشد، انشعاب و انشقاق و دودسته‌شدن خطرناک است. … بنده هم عرض کردم اتحاد ملی، خوب، اتحاد ملی برای شما دانشجویان بسیجی از همین بسیج خودتان شروع مي‌شود؛ اتحاد سازمانی و تشکیلاتی. نگذارید شما را تکه‌تکه و پاره‌پاره کنند».6

«بدون سازماندهی، بدون تشکیلات، مدیریت امکان ندارد و کار هم پیش نمي‌رود. بنده معتقد به نظم سازمانی هستم؛ اما معتقدم که این نظم سازمانی نباید ما را از هویت خودمان خارج کند. طبیعی است که اساس کار، تشکیلات است. شکی نیست که تا تشکیلاتی نباشد، هیچ چیزی بر اساس آن نمي‌شود بنا کرد».7

مقام معظم رهبری9 «روحیه و فرهنگ جهادی» را از دیگر بایسته‌هاي کار تشکیلاتی مي‌دانند و درباره اهمیت آن مي‌فرمایند: «در نظام جمهوری اسلامی و به برکت انقلاب اسلامی، همه تلاش‌ها، سرعت و کارایی مضاعف پیدا مي‌کند. آنچه انقلاب اسلامی به مردم ما داد، فرهنگ جهادی بود. بعضی از صاحب‌نظران درباره انقلاب‌هاي دنیا این‌طور اظهارنظر کرده‌اند که انقلاب‌ها بعد از آنکه به پیروزی رسیدند، سیال بودن و جوشندگی و تحرک و پیشرفت آنها از بین مي‌رود و به دستگاه‌هاي ایستا و بی‌تحرک تبدیل مي‌شوند. ممکن است در برخی از انقلاب‌ها همین‌طور باشد، ما نسبت به آنها قضاوتی نمي‌کنیم؛ اما در مورد انقلاب ما پدیده‌ای دیده شد که این فرضیه را از کلیت انداخت و در اینجا غلط از آب درآمد؛ زیرا خود انقلاب دستگاه‌هايي را به وجود آورد که در ذاتشان حرکت و جوشش انقلابی و سریع و جهادی وجود داشت».8

ایشان درباره بایسته‌ها و عوامل مدیریت جهادی می فرمایند: «عامل مهم مدیریت جهادی عبارت است از خودباوری و اعتماد به نفس و اعتماد به کمک الهی. … در همه کارها توکل به خدای متعال و استمداد از کمک الهی کنیم. به کمک‌هاي الهی اعتماد کنیم. وقتی شما از خدای متعال کمک مي‌خواهید، راه‌ها به‌سوی شما باز می‌شود: وَمَن یَتَّقِ اللَّـهَ یَجْعَل لَّهُ مَخْرَ‌جًا وَیَرْ‌زُقْهُ مِنْ حَیْثُ لَا یَحْتَسِبُ».9

بر اساس تحلیل‌هاي جامعه‌شناختی، فاصله گرفتن بدنه اجتماع از هنجارها و ارزش‌های انقلابی، از عوامل ارتجاع و ازهم‌گسیختگی یک انقلاب محسوب می‌شود که مقام معظم رهبری9 در این باره مي‌فرمایند: «هر تشکیلاتی که بتواند بافت انقلابی را در خود حفظ کند و ارزش‌های انقلابی را در تار و پود خود نفوذ دهد، قادر به انجام وظایف و کارهای بزرگ خواهد بود… عزیزان! نگذارید با تضعیف ارزش‌هاي انقلاب و اسلام به جبهه دشمن کمک کنند و به خصوص نگذارید غفلت‌زدگانی از این قبیل، در مجموعه‌هاي شما یعنی در صفوف مقدم جا بگیرند. شعارهای انقلاب را که پرچم‌های راهنما در راه اعتلا و سربلندی و آبادانی این کشور است، گرامی بدارید و با همه وجود از آن دفاع کنید و سهل‌انگاری نسبت به آن را از بیگانگانی که احیاناً به لباس خودی درمی‌آیند و با زبان خودی سخن مي‌گویند، تحمل نکنید».1⁰

مقام معظم رهبری 9 درباره هدف در تشکیلات چنین مي‌فرمایند: «اگر تشکیلاتی به وجود آمد، اما هدف روشنی نداشت، یا هدف داشت ولیکن برنامه‌ریزی برای رفتن به سمت آن هدف انجام نگرفت و تشکیلات بیکار ماند، به خودی خود، تشکیلات از هم خواهد پاشید، و اگر هم بماند، صورت بی‌جانی خواهد بود. خاصیت تشکل انسانی این است، هدف را مشخص کنید و مشخص نمایید که مي‌خواهید چه کار کنید».1¹

رهبر معظم انقلاب 9 در بخش بایسته‌هاي کار تشکیلاتی به مطلب مهم دیگری نیز پرداخته‌اند که در این کتاب نیز آمده است و آن، برنامه‌ریزی حساب‌شده و سیاست‌گذاری‌های هدفمند در کارهای تشکیلاتی است. به عبارت دیگر، ایشان ویژگی‌هاي یک برنامه تشکیلاتی را به ‌صورت کلی تبیین نموده‌اند و اهمیت این موضوع هنگامی مشخص مي‌شود که بدانیم اغلب تشکل‌ها به دلیل برنامه‌هاي ضعیف، غیر منسجم، و غیر هدفمند یا به انحراف کشیده ‌شده و از اهداف اصلی فاصله گرفته‌اند یا اینکه در بلندمدت دچار فروپاشی شده‌اند: «به نظر من اساسی‌ترین کار این مجموعه، این است که بر اساس آن هدف‌ها و سیاست‌هایی که گفته شده، برنامه ریخته شود و معلوم گردد که ما از اول تا آخر امسال چه کارهایی را باید بکنیم، و تا کجا باید پیش برویم؛ بعد آخر سال بسنجیم، ببینیم شد یا نشد. برنامه‌هاي پنج‌ساله و ده‌ساله ریخته بشود».

از دیگر ویژگی‌هاي برنامه‌ریزی تشکیلاتی از منظر مقام معظم رهبری9، عمومی و کلان بودن و همچنین تقسیم‌بندی صحیح فعالیت‌ها است: «برنامه‌ریزی باید اصولی و عمومی و کلان باشد. البته جزئیات هم فرض بشود، خوب و لازم است؛ منتها باید آن حالت بلندنظری باشد تا انسان بتواند هر شرطی را به خدمت بگیرد».1²

«بایستی یک تقسیم‌بندی صحیحی انجام بگیرد، بین تلاش‌ها و فعالیت‌هايی که باید بشود و بین این سیری که ما تا آن اهداف داریم تا در برهه‌ای از زمان به تناسب امکان آن برهه، پیشرفت کرده باشیم».1³

یکی دیگر از گام‌هاي نظری کار تشکیلاتی که نیاز به اتاق فکر بسیار قوی و هوشمند دارد، بحث آفت‌شناسی و آسیب‌شناسی و مدیریت آسیب‌ها و بحران‌هاست که نیازمند نگاه راهبردی و کلان است. همچنین به رصد مستمر فعالیت‌ها و اقدام‌ها نیاز دارد تا خطاهای مقطعی باعث ایجاد خط انحراف یا ازهم‌پاشیدگی تشکیلات نشود. آیت الله خامنه‌ای9 در این باره صحبت‌هاي مهمی ایراد فرموده‌اند که در بخش آفت‌شناسی کار تشکیلاتی این کتاب جمع‌آوری و تدوین شده است: «یک توصیه دیگر که این هم به نظر من خیلی مهم است… این است که این‌چنین کار بزرگ و گسترده‌ای، پشتوانه، فکر و نظر بسیار محکمی لازم دارد. اگر این پشتوانه فکری و نظری را نداشتید، این خطرها در کمین شماست. یک کار به‌شدت قوی و عمیق نظری و نرم‌افزاری، حتماً احتیاج دارید. به نظر من مي‌رسد که این پشتوانه فکری و فرهنگی، بایستی خیلی مورد اطمینان باشد؛ اگر نشد، دچار سطحی‌نگری مي‌شوید، دچار انحراف مي‌شوید. نه اینکه شما منحرف بشوید، تشکیلاتتان آفت انحراف پیدا خواهد کرد، آفت سطحی‌نگری پیدا خواهد کرد، آفت تکرار پیدا خواهد کرد، احیاناً آفت تحجرهای خطرناک پیدا خواهد کرد».1⁴

مسئله یا رکن بسیار مهم تمامی تشکل‌ها، مدیریت است که یکی از مباحث پیچیده علوم سیاسی و اجتماعی مي‌باشد. اینکه مدیر کیست و چه کسی باید باشد، چه وظایف و حیطه اختیاراتی دارد، از جمله مسائل مربوط به مديريت است. غفلت از این موضوع مي‌تواند نه‌تنها تشکل و تشکیلات، بلکه جامعه‌ای را فرسنگ‌ها از اهداف و آرمان‌ها دور کند و به دره‌هاي سقوط و ضلالت بکشاند که در تاریخ تشکیلات و جوامع، شواهد بسیاری دارد.

ویژگی‌هاي مدیر و مدیریت تشکیلات

در بخش پنجم از این کتاب، ویژگی‌هاي مدیر و مدیریت تشکیلات از منظر مقام معظم رهبری بیان شده است که گزیده‌هايي آن را از نظر مي‌گذرانیم: «آنجایی که موفقیتی نبوده، ناشی از چند عامل بوده است که کم‌کاری و کم‌ابتکاری از جمله آنهاست؛ این‌ها به مدیریت‌ها مربوط مي‌شود. مدیریت‌هاي ضعیف، معمولاً کارشان، ابتکارشان و گزینش انسان‌های کارآمدشان کم است».1⁵

سخنان آیت الله خامنه‌ای9 درباره مدیریت در چهار محور ذیل جمع‌آوری و تدوین شده است: 1. وظایف مدیریت درباره تشكیلات 2. وظایف مدیر تشکیلات در برابر اعضا 3. وظایف مدیر تشکیلات در برابر مردم 4. وظایف مدیر تشکیلات در رابطه با خود

وظایف اعضای تشکیلات

بخش ششم این کتاب وظایف اعضای تشکیلات را از بیانات مقام معظم رهبری9 استخراج و تدوین کرده است که پنج مورد از آنها عبارت‌اند از: 1. افزایش معرفت دینی؛ 2. پایبندی تمامی اعضاء به اسلام و مکارم اخلاقی؛ 3. افزایش خلوص و تقوا؛ 4. پرهیز از دنیاطلبی؛ 5. تضعیف نکردن مدیر.

«مجموعه تشکل‌ها تقویت مبانی معرفتی را جدی بگیرند تا بعد از تشکل‌ها سر ریز بشود روی مجموعه دانشجوها. تقویت مبانی معرفتی خیلی لازم است. ضعف این مبانی ضررهای بزرگی به مجموعه دانشجویی کشور و مجموعه تشکل‌ها خواهد زد».1⁶

تشکیل جبهه متحد

ايشان نمونه‌هاي موفق تشکل‌هاي انقلابی را نام مي‌برند و توضیحاتی درباره این مجموعه‌ها مي‌فرمایند که در بخش هفتم این کتاب به آنها اشاره شده است. در بخش پایانی کتاب، راهبردی‌ترین صحبت‌هاي ایشان درباره تشکیلات و کار سازمانی ضبط و تدوین شده است: «وقتی انسان مقابل خودش را نگاه مي‌کند، یک جبهه‌ای مي‌بیند. ما در مقابلمان جبهه فرهنگی سیاسی غرب وجود دارد که در دل این جبهه، باز یک جبهه سرمایه‌داری خطرناک و آدم‌خوار وجود دارد. باز در کنار این، یک جبهه صهیونیستی با اهداف مشخص وجود دارد. باز در کنار این، یک جبهه ارتجاع فکری و خوک‌صفتی در زندگی بشری وجود دارد. سلاطین و این مسئولان و متولیان امور خیلی از حکومت‌ها، زندگی حیوانی‌شان مثل خوک و اهدافشان اهداف دشمنان و فکرشان، فکرهای متحجر[است] که اینها همه یک مجموعه‌ای را تشکیل دادند. در مقابل ما، یک جبهه هستند. ما اگر بخواهیم در مقابل این جبهه کار کنیم، هم ما باید تنوع داشته باشیم، هم باید ابتکار داشته باشیم، هم باید انگیزه داشته باشیم، هم باید برنامه داشته باشیم. کارمان هدایت شده باشد و این نمي‌شود مگر با تشکیل جبهه».1⁷

^{———————————}

پي‌نوشت