شناسنامهی حضرت معصومه(سلاماللهعلیها)
كريمهی اهل بيت، حضرت معصومه (س) در اول ماه ذى القعده سال 173 قمری در مدينه چشم به جهان گشود و در سن 28 سالگى در روز 10 يا 12 ربيع الثانى سال 201 قمری در شهر مقدس قم به رياض جنت پر كشيد. (1) القاب شريف آن حضرت؛ معصومه، كريمهی اهل بيت، ستى و فاطمهی كبرى است. پدر بزرگوارش حضرت امام موسى بن جعفر (ع) و مادر آن حضرت، «نجمه» است. (2)
نجمه خاتون، مادر بزرگوار امام رضا (ع) و حضرت معصومه (س) است، از زنان برجستهی زمان خود بود و در عقل، دين، حيا، جمال ظاهرى و باطنى نظير نداشت. «حميده»، مادر امام هفتم (ع) هميشه از نجمه ياد مىكرد و از روزى كه او را به خانه برد، مورد احترام قرار داد و هرگز پيش او نمىنشست، مگر براى تعظيم و احترام او.
حضرت معصومه (س) در روايات
- امام صادق (ع) فرمودند:
«براى خدا حرمى است و آن مكه است، و براى رسول خدا(ص) حرمى است و آن مدينه است، و براى اميرمؤمنان(ع) حرمى است و آن كوفه است، و براى ما حرمى است و آن قم است؛ به زودى زنى از فرزندان من در آنجا دفن مىشود كه نامش «فاطمه» است؛ هر كس او را زيارت كند، بهشت بر او واجب خواهد شد».(5)
- مرحوم محدث قمى نقل كرده است كه امام رضا (ع) به «سعد اشترى قمى» فرمودند:
اى سعد! نزد شما قبرى از ما هست. سعد گفت: قبر فاطمه دختر امام موسى بن جعفر (ع) را مىفرماييد؟ فرمودند: آرى. هر كس او را زيارت كند و حق او را بشناسد، بهشت براى اوست. (6)
- حضرت امام صادق (ع) فرمودند:
«قم، كوفهی كوچك ما است. براى بهشت هشت در است كه سه در آن به سوى قم است. زنى در قم وفات مىكند كه از اولاد من است و نامش فاطمه دختر موسى بن جعفر (ع) است. در روز قيامت با شفاعت او تمام شيعيان من وارد بهشت مىشوند.» (7)
- امام جواد (ع) فرمودند:
«من زار قبر عمّتى بقم فله الجنة» (8)؛ كسى كه قبر عمهام را در قم زيارت كند، سزاوار بهشت است.
- امام رضا (ع) فرمودند: «من زارها عارفاً بحقّها فله الجنة» (9)
كسى كه [فاطمهی معصومه را] زيارت كند، در حالى كه عارف به حق او باشد، پاداشش بهشت است.
آينهی حضرت زهرا (س)
شيخ عبدالله موسيانى كه از شاگردان آيت الله العظمى مرعشى نجفى بود، نقل كرده است كه: حضرت آيت الله مرعشى نجفى (ره) به طلاب مىفرمود: «علت آمدن من به قم اين بود كه پدرم آقا سيد محمود مرعشى كه از زهاد و عباد معروف زمان خود بود، چهل شب در حرم اميرمؤمنان (ع) بيتوته كرد، تا آن حضرت را ببيند. شبى در حال مكاشفه اميرمؤمنان (ع) را ديده بود كه به ايشان فرمودند: سيد محمود! چه مىخواهى؟ عرض كرد: مىخواهم بدانم قبر فاطمهی زهرا (س) كجاست؟ حضرت فرموده بودند: من نمىتوانم برخلاف وصيت آن حضرت، قبر را معلوم كنم. عرض كرد: پس من اگر بخواهم آن حضرت را زيارت كنم، چه كنم؟ اميرمؤمنان (ع) فرمودند: خداوند، جلال و جبروت حضرت زهرا (س) را به فاطمهی معصومه (س) عنايت فرموده است. هر كس بخواهد ثواب زيارت حضرت فاطمه را درك كند، به زيارت حضرت معصومه (س) برود. من به همين علت به قم آمدم، ماندگار شدم و الآن شصتسال است كه هر روز من اول زائر حضرتم.» (10)
كرامات حضرت معصومه (س)
يكى از برترين فضايل و كمالات اهل بيت (س) اداى حاجات و برآورده كردن خواستههاى نيازمندان است. از نظر شيعه، فرقى ميان حيات و موت اهل بيت (عليهم السلام) نيست و آن بزرگواران در هر حال ناظرند و حاجات حاجتمندان را بر مىآورند.
كرامات آن حضرت اعم از شفاى بيماران و شفاى روشندلان و ناشنوايان و… بسيار است. در اين قسمت به یک نمونه اشاره مىكنيم.
- شفاى معجزهآسا
يكى از خدام حرم حضرت معصومه (س) به نام «ميرزا اسدالله»، بيمار و انگشتان پايش سياه شده بود. جراحان اتفاق نظر داشتند كه بايد پاى او قطع شود تا مرض به قسمتهاى بالاتر سرايت نكند. قرار شد فرداى آن روز به بيمارستان رفته، پايش را قطع كنند. ميرزا اسدالله گفته بود: حالا كه چنين است، امشب مرا به حرم مطهر دختر موسى بن جعفر(س) ببريد. او را به حرم بردند. شب هنگام، خدام حرم در را بستند و او پاى ضريح مانده و به درگاه دختر موسى بن جعفر(س) پناه آورده بود. نزديك اذان صبح خادمان حرم صداى ميرزا را مىشنوند كه فرياد مىزند: در را باز كنيد؛ حضرت مرا شفا داده است. در را باز كردند، ديدند او خوشحال و خندان اشك شوق مىريزد و ماجراى شفاى خود را اين گونه بيان مىكند:
خانم مجللهاى را ديدم كه به نزد من آمد و گفت: تو را چه شده است؟ عرض كردم: درد پايم مرا عاجز كرده است؛ از خداوند شفاى دردم را مىخواهم. آن بانوى بزرگ گوشهی مقنعهی خود را چند دفعه به روى پاى من كشيد و فرمود: تو را شفا داديم. عرض كردم: شما كيستيد؟ فرمود: مرا نمىشناسى و حال آن كه نوكرى مرا مىكنى؟ من فاطمه، دختر موسى بن جعفر هستم. ميرزا اسدالله مىگويد: وقتى به حالت عادى برگشتم، مقدارى پنبه در آنجا ديدم؛ آن را برداشته، به هر مريضى كه ذرهاى از آن را مىدادم و او به جاى درد مىكشيد، شفا پيدا مىكرد. وى مىگويد: آن مقدار پنبه در خانهی ما بود تا وقتى كه سيلابى آمد و خانهی ما را خراب كرد و آن پنبه از بين رفت و ديگر پيدا نشد. (11)
چگونگى وفات فاطمهی معصومه (س)
در سال 201 قمری، يك سال پس از سفر تبعيد گونه ی امام رضا (ع) به شهر «مرو»، حضرت معصومه (س) همراه عدهاى از برادران خود براى ديدار و تجديد عهد با امام زمان خويش به سوى ديار غربت راهى شدند.
وقتى به شهر «ساوه» رسيدند، عدهاى از مخالفان اهل بيت (عليهم السلام) با مأموران حكومتى همراه شده، آنان را مورد هجوم قرار دادند. در اين هجوم كينه توزانه، عدهاى از همراهان حضرت معصومه(س) به شهادت رسيدند. در شهر ساوه بود كه حضرت بيمار شدند؛ فرمودند: مرا به قم ببريد؛ چرا كه از پدرم شنيدم «شهر قم مركز شيعيان ماست.» آنگاه حضرت را به طرف قم حركت دادند. مردم قم كه از اين خبر مسرتبخش بسيار خرسند شده بودند، به استقبال حضرت آمدند. در حالى كه «موسى بن خزرج» بزرگ خاندان «اشعرى» زمام شتر آن مكرمه را مىكشيد، در ميان شور و احساسات مردم وارد آن شهر شدند و در منزل موسى بن خزرج كه امروزه به محلهی ميدان مير – جنب خیابان 45 مترى عمار ياسر – معروف است، اجلال نزول نمودند. (13)
آن بانوى بزرگ، هفده روز در شهر ولايت و امامت به سر برد و آخرين روزهاى زندگى خود را به عبادت، مناجات و راز و نياز پرداخت و سرانجام از دنيا رفت. دربارهی بيمارى و مرگ زودرس آن بزرگوار گفته شده است كه زنى در شهر ساوه ايشان را مسموم نمود.(14) اين مطلب با توجه به درگيرى دشمنان و كينه توزان در هنگام ورود به شهر ساوه، بعيد نيست.
مراسم تشييع
پس از وفات آن حضرت و اجراى مراسم غسل و كفن، ايشان را به سوى قبرستان «بابلان» تشييع كردند. هنگام دفن پيكر پاك و مطهر آن حضرت، دو سوار توجه همه را به خود جلب كردند. آن دو سوار به طرف جمعيت آمدند و بر بدن مبارك حضرت نماز گزاردند و آن را دفن نمودند. يكى از بزرگان مىفرمود: هيچ بعيد نيست كه اين دو بزرگوار، امامان معصومى باشند كه براى اين امر مهم به
قم آمدند.(15)
پس از پايان مراسم دفن، موسى بن خزرج سايبانى از حصير و بوريا بر قبر شريف آن بزرگوار برافراشت. اين سايبان برقرار بود تا زمانى كه حضرت زينب دختر امام جواد وارد قم شد و قبهاى آجرى بر آن بنا كرد. (16)
پینوشت:
- فروغى از كوثر، ص32.
- دلائل الامامه، ص309.
- همسران با فضيلت، گذرى به زندگانى مادران چهارده معصوم (ع)، ص75.
- عيون اخبار الرضا (ع)، ج1، ص14.
- بحارالانوار، ج102، ص265.
- منتهى الامال، ج2، ص270.
- جامع احاديث الشيعة، ج 12، ص 617.
- بحارالانوار، ج102، ص265.
- همان.
- فروغى از كوثر، زندگانى حضرت معصومه(س)، ص87.
- انوار المشعشعين، حاج شيخ محمد على قمى، ص216؛ به نقل از فروغى از كوثر.
- فوائد الرضويه، ص379؛ به نقل از همان. در حاشيه ی اسفار نيز به اين نكته تصريح شده است.
- تاريخ قديم قم، ص213.
- وسيلة المعصومية، ميرزا ابوطالب بيوك، ص68؛ قيام سادات علوى، على اكبر تشيد، ص168.
- حضرت آيت الله فاضل لنكرانى.
- سفينة البحار، ج2، ص376.
