غدیر خم
برشهایی از خطابه غدیر حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم)
حجت الاسلام حامد وحیدی – پژوهشگر مذهبی
رویدادی تاریخی و نقطه عطف در اسلام
غدیر خم، حادثهای نیست که تنها در صفحات تاریخ بماند؛ بلکه رویدادی است که حقیقت اسلام را به روشنی نمایان کرد. پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) در این روز بزرگ، فرمان الهی را به مردم رساند و با خطابهای بینظیر، ولایت امام علی (علیهالسلام) را اعلام کرد. این سخنرانی، یکی از ماندگارترین و پرمعناترین سخنانی است که تاریخ اسلام به خود دیده است.
حجتالاسلام حامد وحیدی، پژوهشگر مذهبی، بر اساس روایات معتبر، بخشهایی از این خطابه تاریخی را بازگو کرده است. امام باقر (علیهالسلام) این خطبه را کلمه به کلمه برای آیندگان نقل کردهاند تا حقیقت آن برای همیشه در ذهنها بماند.
ولایت و جانشینی امام علی (ع)
مهمترین پیام غدیر خم، انتصاب امام علی (علیهالسلام) به ولایت و جانشینی پیامبر بود. خداوند متعال، این دستور را به پیامبرش وحی کرد و ایشان نیز بدون هیچ کم و کاستی، آن را به مردم اعلام نمودند. در آن روز، پیامبر (ص) با بلند کردن دست علی (ع) فرمودند:
«من کنت مولاه فهذا علی مولاه»
(هر که من مولای او هستم، علی نیز مولای اوست.)
این جمله، معنای عمیقی داشت. پیامبر (ص) تنها یک جمله نگفتند، بلکه مسیر آینده امت را ترسیم کردند. غدیر خم، صرفاً یک اعلام جانشینی نبود، بلکه تثبیت نظام ولایی و امتداد مسیر نبوت در امامت بود.
اهمیت غدیر خم در اسلام
غدیر خم فقط یک رویداد تاریخی نیست؛ بلکه یکی از اساسیترین اصول در اسلام به شمار میرود. در این روز، پیامبر (ص) رسالت خود را تکمیل کردند و اسلام را به نقطه کمال رساندند. اگر این رویداد را نادیده بگیریم، بخش مهمی از تاریخ اسلام را از دست دادهایم.
چرا غدیر خم مهم است؟
- تثبیت ولایت و امامت: این روز، ولایت امام علی (ع) را به عنوان ادامهدهنده راه پیامبر (ص) مشخص کرد
- تکمیل دین و اتمام نعمت: قرآن کریم، بعد از واقعه غدیر خم آیهای نازل کرد که نشان میدهد این اتفاق، نقطه عطفی در اسلام بوده است:
«الیوم اکملت لکم دینکم و اتممت علیکم نعمتی و رضیت لکم الاسلام دینا» - معرفی معیار حق و باطل: غدیر خم، خطی روشن میان حق و باطل کشید و نشان داد که راه درست، راه ولایت است.
چگونه پیام غدیر خم را زنده نگه داریم؟
- مطالعه و تحقیق درباره خطبه غدیر: برای درک اهمیت این رویداد، باید خطبه غدیر خم را بخوانیم و به محتوای آن دقت کنیم.
- انتقال پیام غدیر به نسلهای آینده: همانطور که امامان معصوم (ع) بر زنده نگه داشتن این واقعه تأکید کردهاند، ما نیز وظیفه داریم آن را به دیگران منتقل کنیم.
- عمل به آموزههای ولایت: تنها دانستن کافی نیست، بلکه باید در عمل نیز به آموزههای امامت پایبند باشیم.
غدیر خم، چراغی است که مسیر حق را برای ما روشن کرده است. پیامبر (ص) این چراغ را برافروختند تا مسیر امت در تاریکی گم نشود. حال، وظیفه ماست که این نور را در قلب خود حفظ کنیم و پیام آن را به همگان برسانیم.
پیام مهم آن بود که خداوند مهربان «علی بن ابیطالب» و «امامان از نسل او» را به ولایت و جانشینی پیامبرش منصوب کرده است.
فرمان بردار
پیش از آنکه پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) در سالهای آخر زندگیشان حج به جا آورند، جبرئیل بر رسول خدا (صلی الله علیه و آله) نازل شد و گفت: «ای محمد خداوند سلامت میرساند و میگوید: من هیچ یک از پیامبران و رسولان را نمیمیرانم، مگر آن هنگام که دین را کامل و حجت را تمام کرده باشند، و اینک دو واجب از دین تو باقی مانده است؛ یکی «حج» و دیگری «ولایت و خلافتِ» پس از تو، چرا که خداوند هرگز زمینی را از حجت و نماینده خویش خالی نخواهد کرد».
هفتاد هزار
در میان مردم جار زدند که رسول خدا (صلی الله علیه و آله) عازم حج است تا همچون دیگر تکالیف اسلام، شیوه حج آوردن را به شما بیاموزد.
مردم آماده سفر حج شدند تا سخن ایشان را بشنوند و حج گزاردن وی را تماشا کنند و یاد بگیرند.
تعداد آنها به هفتاد هزار نفر میرسید، و شاید هم بیشتر. در مسیر بازگشت از این حج، در منطقهای به نام غدیر خم، رسول خدا (صلی الله علیه و آله) به فرمان الهی توقف کرد تا مهمترین پیام رسالت خود را به گوش امت برساند و به معرفی جانشین خود، علی (علیه السلام)، بپردازد.
اگر چنین نکنی…!
در مسیر بازگشت، آنگاه که کاروان حجاج به غدیرخم رسید، جبرئیل نازل شد. پنج ساعت از ابتدای روز گذشته بود. جبرئیل گفت: «ای محمد! خدایت سلام میرساند و میگوید: ای پیامبر آنچه از جانب پروردگارت (درباره علی) بر تو نازل شده است، (به مردم) برسان و ابلاغ کن، و اگر چنین نکنی، رسالت او را به انجام نرساندهای و خداوند تو را از (خطرات احتمالی) مردم نگاه میدارد».
بر باد رفته
پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) سخن خویش را با حمد و ثنای الهی آغاز کرد، اوصاف خداوند متعال را بیان نموده و آنگاه فرمود:
«من به بندگی خداوند اعتراف میکنم و به پروردگاری او گواهی میدهم. آنچه را که خداوند به من وحی کرده است، به شما بیان میکنم، زیرا او به من فرموده است: اگر آنچه را که بر من فرستاده، ابلاغ نکنم، رسالتش را ناتمام گذاشتهام.»
فکر فردا
ای مردم، جبرئیل سه مرتبه بر من نازل شد و مرا مأمور ساخت تا در این اجتماع بزرگ در غدیر خم، به هر سفید و سیاهی اعلام کنم که «علی بن ابیطالب (علیه السلام)» برادر، وصی، جانشین و امام بعد از من است. جایگاه او نسبت به من، همچون جایگاه هارون نسبت به موسی است، جز آنکه پس از من پیامبری نخواهد بود. او پس از خداوند و من، ولی و سرپرست شما خواهد بود، همانطور که خداوند در کتابش فرموده است: «سرپرست و رهبر شما تنها خداست و پیامبر او و آن کسانی که ایمان آوردهاند، نماز را به پا میدارند و در حال رکوع صدقه میدهند.» (مائده، ۵۵)
برای همه
بدانید ای مردم که خداوند علی (علیه السلام) را به عنوان سرپرست و امام شما منصوب کرده است. امامی که اطاعت از او بر مهاجرین و انصار، و بر مسلمانان نسلهای بعد، و بر شهر نشینان و بادیه نشینان، و بر عرب زبان و غیر عرب زبان، و بر آزادگان و بردگان، و بر کوچکان و بزرگان، و بر سفید پوستان و سیاهان و بر هر انسان یکتا پرستی واجب و لازم است، و هر آنکس که مخالفت او را کند، مورد لعنت خواهد بود.
دروازه برکت
ای مردم! در این روز بزرگ و در این مکان، غدیر خم، به علی روی آورید و از او روی برنتابید و وی را رها نکنید. از سرپرستی او سر باز نزنید، چرا که اوست کسی که شما را به سوی حقیقت رهنمون خواهد بود. ای مردم! علی را بر دیگران برتری دهید، چرا که او پس از من از تمام زنان و مردان روزگار با فضیلتتر است. اگر روزیِ خداوند همواره بر شما نازل میگردد و اگر زندگی شما برقرار است، بهوسیله ما اهلبیت (علیهم السلام) است.
دانشآموز کلاس اول
ای مردمان! در قرآن بیندیشید و برای فهم آیاتش تلاش کنید، اما بدانید که جز آن کسی که اینک دستش را به دست گرفتهام و به شما معرفی مینمایم، هیچکس نمیتواند دستورات قرآن را بیان کند و هیچکس توان آن را ندارد که تفسیر قرآن را به وضوح در اختیار شما قرار دهد، جز آن کسی که اینک به شما معرفی میکنم.
هر کس من مولای اویم، این علی مولای اوست
علی بن ابیطالب برادر و جانشین من است.
دیوار کج
بدانید که خداوند، پروردگار عالمیان، این مطلب را به من فرموده است، و من از جانب خداوند برای شما بازگو میکنم. بدانید که هیچکس جز این برادر من، امیرالمؤمنین نخواهد بود و جایگاه پیشوایی مؤمنان سزاوار هیچکس جز او نخواهد بود. آنگاه حضرت پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) بازوان علی را گرفت و وی را بلند کرد و به همگان نشانش داد.
هدیهای برای همیشه
ای مردمان! خداوند دین شما را با امامت علی (علیه السلام) کامل گرداند. (بی کم و کاست) و هر آن کس که امامت او و جانشینان او را نپذیرد، اعمال خویش را به نابودی سپرده است و تا همیشه جایگاهش آتش خواهد بود و در عذاب الهی برای او تخفیفی لحاظ نخواهد شد.
بفرمایید بالا
بدانید که دشمنان علی (علیه السلام) از اهالی تفرقه و جدائیاند و دوستان و پیروانش کسانی هستند که خداوند در حقشان فرمود «بدون محاسبه وارد بهشت خواهند شد» (غافر، ۴۰). دشمنانش در جهنم جایگاه خواهند داشت و دوستان و پیروانش آنانند که در نهان نیز از خدای خویش پروا میکنند و برای آنان مغفرت و پاداش بسیار است. چقدر فاصله است میان جهنم و بهشت. دشمن ما را خداوند لعنت میکند و بد میداند، و دوست ما را خداوند میستاید و دوست میدارد.
مردانه
تعداد شما بیش از آن است که بخواهید با دستهایتان بیعت کنید و من به فرمان خدا از شما بیعت زبانی میگیرم. بگویید: ما به آنچه از طرف پروردگار درباره ولایت علی و فرزندانش به ما ابلاغ کردی راضی هستیم و اطاعت مینمائیم، و با قلب جان و زبان و دستهایمان با تو بیعت میکنیم که بر این اعتقاد زندگی کنیم و بمیریم.
از پروردگار خود اطاعت کرده، از تو اطاعت نموده و تابع علی (ع) و امامان پس از او که بعد حسن و حسین (ع) به امامت خواهند رسید، باشیم. ای مردم! بدانید که خداوند هر صدایی را میشنود و از درون دلهای شما آگاه است. هر آن کسی که هدایت شود، خود را به سعادت سوق داده و هر کسی که گمراه شود، خود را در مسیر تباهی انداخته. شما امروز با این بیعت، عهدی بزرگ با خداوند بستهاید.
منابع:
- مائده، ۵۵
- غافر، ۴۰
