ایجاد فضای سالم تربیتی، می تواند شاگردان و فرزندان را ناخودآگاه به سوی اهداف مطلوب سوق دهد، و بدون اینکه مربی سخنی بگوید و یا عملی را مستقیما انجام دهد، از محیط خانه و یا مدرسه و یا مسجد متاثر می شود و بدون اینکه خودش بداند که علت تمایل او به صفات خوب و اخلاقیات چیست به سوی آن می رود. نوشتن بعضی از سخنان و اشعار تربیتی و کلمات حکمت آمیز با خط زیبا و نصب آن در محل های مناسب، در دیوار اطاق، بالای درب ها، آویختن تابلوهای نفیس در مورد مناظر دینی و نشان دادن قدرت الهی در بعضی مناظر زیبای طبیعت، نصب سخنان ساده و قابل فهم ائمه اطهار علیهم السلام برای کودکان و نوجوانان در معرض دید آنان، در منازل و مدارس و وسائل نقلیه عمومی و خصوصی، نصب پرچم های سیاه در روزهای عزای اهل بیت و چراغانی و نورافشانی و نصب پرچم های رنگارنگ در روزهای شادی و اعیاد مسلمانان، فضای جامعه، شهر، محله، مدرسه، کوچه و خانه را تغییر می دهد و کودکان و نوجوانان احساس دیگری در آن موقع خواهند داشت و این شیوه نسل جدید را خود به خود با اهداف و ایده های تربیتی آشنا خواهد نمود. آوردن کتاب های مفید و در دسترس قرار دادن سجاده های زیبا و لباس های مناسب و چادرهای خوب برای کودکان و نوجوانان دختر فضای ذهن آنان را تغییر می دهد. نوارها، سرودها، و تابلوهای نفیس مذهبی و دل انگیز، عکس های بزرگان دینی، و فیلم های آموزنده، اگر در اختیار کودکان و نوجوانان قرار گیرد و آنان در چنین فضا زندگی کنند، بی تردید در روح و روان آنان موثر است.نقل شده است که استاد شهید آیة الله مطهری در اطاق شخصی خود یک تابلوی الله با نئون سبز یا با این شب نماها نصب کرده بود و آن کلمه الله همیشه در منظر دید استاد روشن بود، این رفتار نشانگر توجه آن استاد شهید به این نکته بوده، و نصب العین قرار دادن کلمه جلاله الله در تاریکی های شب جلوه ای خاص داشته و او را در یک فضای معنوی قرار می داد[1].
شاید حکمت اینکه در روایات فراوانی آمده است: آیة الکرسی را در بالای درب ورودی نصب کنید یا نام پنج تن آل عبا علیهم السلام را بزرگان و گذشتگان ما در جایگاه مناسبی نصب می کردند و یا پرچم لا اله الا الله را در بالای گنبدها و مناره ها به اهتزاز در می آوردند، ایجاد یک فضای تربیتی و معنوی بوده است. امام مجتبی علیه السلام نیز به این شیوه تربیتی توجه کامل داشته و افراد را در این طریق رهنمون می داد. ابن عساکر می نویسد: در یکی از انگشترهای امام حسن علیه السلام علیه السلام ابیات حکمت آمیز زیر نقش بسته بود:
قدم لنفسک من استطعت من التقی
ان المنیة نازل بک یا فتی
اصبحت ذا فرح کانک لا تری
احباب قلبک فی المقابر و البلی؛[2]
هر قدر می توانی تقوا و پاکدامنی را بر هوای نفس خویش مقدم بدار، مطمئنا روزی پیک اجل به سراغت خواهد آمد، ای جوان!
تو با شادکامی زندگی می کنی (و سرمست لذت های زودگذر دنیا می باشی)، گویا نمی بینی که دوستان صمیمی و قلبی تو در قبر و بلاها گرفتارند.
گفتنی است هم چنان که ایجاد فضای تربیتی و محیط اخلاقی تاثیر مطلوبی در اخلاق و رفتار و منش فرزندان دارد. همان طور به وجود آوردن فضا و محیطی فاسد و ناپسند کودکان و نوجوانان را در منجلاب زشتی ها و صفات ناستوده و فساد، گرفتار خواهد کرد. افرادی که عکس های متسهجن و تابلوهای فسادانگیز در منزل و محل کار و وسائل نقلیه خود نصب می کنند و یا نوارهای مبتذل و فیلم های آنچنانی را در اختیار خانواده و فرزندان خود قرار می دهند، دانسته یا ندانسته، فرزندان خود را به دره های هولناک هوای نفس و فساد و خودپرستی و شهوت رانی سوق می دهند و به زودی نتیجه این رفتار نامطلوب را دیده و مزه تلخ آن را خواهند چشید.
پی نوشت ها
[1] سرگذشت هاى ويژه، ص 89.
[2] ترجمة الامام الحسن عليه السلام، ص 168.