ویژگی مردمان کویر
«تاثیر کبر بر انسان» 1380/08
از زیارت شما عزیزان و نور چشمان و فرزندان گرانقدرمان در اتحادیه انجمن اسلامی دانشآموزان استان یزد بسیار خوشحال هستم؛ بهویژه عزیزانی که از اطراف تشریف آوردند و ما را به دیدار خودشان مفتخر کردند. از همهی شما تشکر میکنم و امیدوارم خدای متعال، مجمع همهی ما را در خدمت مقام معظّم رهبری، در اردوگاه حضرت بقیتالله الاعظم (عجّل الله تعالی فرجه الشریف) قرار دهد.
در جمع بچههای کویر نشستهایم. کویر یادآور وسعت، حیرت، سختکوشی و پایداری است. به همین نسبت انتظار میرود بچههای این سرزمین، انسانهای بلندنظری باشند و شرح صدر داشته باشند. این، از وسعت کویر برداشت میشود. انتظار میرود از عشق و عرفان بهرهمند باشند و این از حیرت کویر استفاده میشود. انتظار میرود پایدار و سختکوش باشند و این از خشکی و بیبهرهگی ظاهری کویر استفاده میشود.
شما همهی این ویژگیهای خوب را در حد اعلا دارید. اتفاقاً همین ویژگیها بنیادهای کمال و خوشبختی انسان را میسازد.
- بلندنظری
بلندنظری و وسعت دید، مسئلهی بسیار مهمی است. بیشتر ما انسانها از حداقل دید بهرهمند هستیم و نگاهمان بیشتر به نزدیکترین چیزهایی است که ما را احاطه کرده است. این نگاه شایستهی انسان نیست. انسان برای نگاه به افقهای دور و تماشای مناظر ابدیت آفریده شده است. «أَنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ وَ أَنَّ اللَّهَ قَدْ أَحَاطَ بِكُلِّ شَيْءٍ عِلْمًا؛[1] خدا بر هر چيزى توانا است و بهراستى دانش وى هر چيزى را در بر گرفته است». خدای متعال از ما توقع دارد در صحنهی آفرینش، جمال او را تماشا کنیم و این کار، وسعت دید میخواهد؛ اینکه انسان علاوه بر دنیا، امتداد زندگی خود در آخرت را نیز مشاهده کند و علاوه بر مسائل جاری و پیشِپاافتادهی زندگی، مسائل متعالی و شایستهی مقام انسانی را ببیند و چشمش به سوی انسان کامل باز شود و از جمال انسان کامل که خلیفهی خدا است، بهرهمند شود.
کویر، این وسعت و گستردگیِ دید را به فرزندان خودش میدهد. البته بچههای کوهستان، باید به پیمودن قلهها بروند. اینها الهامات طبیعت است و البته شما هم از این ارتفاعات بهرهمند خواهید شد. اما بلندنظری و بلندهمتی و داشتن شرح صدر، از ویژگیهای کویر است. این را شما به عنوان یکی از پایههای مهم خوشبختی خود در نظر داشته باشید. بچههای ناب و خوب انجمنهای اسلامی باید به این موضوع، عنایت خاص داشته باشند.
- رمزآلود بودن
نکتهی دوم رمزآلود بودن کویر و حیرتافزایی آن است. کویر اسراری دارد. از هرسو به بیابان نگاه میکنید، شگفتزده میشوید. حیرت یکی از بنیادهای عرفان است. حالات عارفانه محصول حیرت است. وقتی انسان در این حالت قرار میگیرد، حس الهی و در کنار آن احساس شاعرانه پیدا میکند و روحِ او شکوفا میشود. حیرت، مبنای مهمی است که ما در مکتب عرفانی خود داریم. تعجب و شگفتی انسان مؤثر است و این از الهامات دیگری است که شما دارید و توقع میرود که شما این ذوق عارفانه و سلیقههای ملکوتی را فراوان داشته باشید. امیدوارم از این جهت هم بهرهی فراوان داشته باشید.
حالتی که انسان در برابر عظمت خدای متعال دارد و برای او پیش میآید، در کویر زیاد دیده میشود. زمین گسترده در کویر، از هرسو انسان را احاطه میکند. این حیرت، همان حیرتی است که ما را میسازد و پیش میبرد و مبنا و منشأ حالتهای ملکوتی و عارفانه در انسانها است.
- سختکوشی
نکتهی سوم که خیلی مهم و حساس است، تلاش و کوشش است. انسانهایی که در سختیها زندگی میکنند و با ناملایمات دست و پنجه نرم میکنند، قوی و پایدار بار میآیند. طی کردن راه خدا، سختکوشی و بردباری میخواهد و شما میتوانید صبر و سختکوشی را از این محیط جغرافیایی (کویر) الهام بگیرید. مردم این منطقه، معروف به سختکوشی هستند. وقتی قناتهای بیبدیل و بینظیر جهان را در این خطه مشاهده میکنیم، قبل از هر چیز، سختکوشی و تلاش و خستگیناپذیری را درک میکنیم که انسان را به اعجاب وامیدارد. این الهامی برای همهی ما است که در کویرِ دلهایمان، قنات دستیابی به گنجینههای الهی و زلال معنویت و فطرت را حفر کنیم. این، کارِ انسانهای سست و نازپرورده نیست. بلاکِش بودن محصول تربیت در محیط سخت است. انسان به ناملایمات عادت میکند و اینها زمینههای طبیعی است که در این منطقه فراهم است. اگرچه در ظاهر محرومیتهایی دارد، ولی در کنار آن، برکات معنوی و باطنی فراوان دارد.
امیدوارم خدای متعال توفیق دستیابی به این مبانی خوشبختی را که بلندنظری، بلندهمتی، حیرت، عشق و ذوق عارفانه همراه با تلاش و کوشش است، به همهی شما و فرزندان عزیز ما در انجمنهای اسلامی و همهی نوجوانان میهن اسلامی کرامت فرماید.
خصوصیت مؤمن ضعیف
خدای متعال مؤمن ضعیف را دوست ندارد. در روایت نبوی آمده است: «اِنَّ اللّه َ يُبْغِضُ الْمُؤْمِنَ الضَّعيفَ الَّذى لازِبْرٌ لَهُ وَ هُوَ الَّذى لايَنْهى عَنِ الْمُنْكَرِ؛[2] مؤمن ضعیفی كه از عقل بهرهاى نـدارد، مورد غضب خداوند قرار مىگيرد و مؤمن ضعیف کسی است که نهى از منكر نكند». مؤمن قوی کسی است که به برکت ایمان خود به خدای متعال، یعنی به مرکز قدرت، علم، نور و جمال مطلق وصل میشود. در فرهنگ اسلامی دائماً با عنوان درخشانی روبرو هستید که جزء اسرار یک جامعهی مطلوب اسلامی است و آن، امر به معروف و نهی از منکر است.
شما از این عنوان ارزشمند چه استفاده و استنباطی میکنید؟ وقتی انسان با عبارت امر به معروف و نهی از منکر روبرو میشود، احساس قوّت میکند. امر به معروف و نهی از منکر، یعنی حضور مؤمنانه و بصیرانه و مقتدرانه در صحنه. مؤمن، بصیر و قوی است و قوّت او محصول ایمانش است.
قرآن کریم بیان میکند: «أَوَمَن كَانَ مَيْتًا فَأَحْيَيْنَاهُ وَجَعَلْنَا لَهُ نُورًا يَمْشِي بِهِ فِي النَّاسِ كَمَن مَّثَلُهُ فِي الظُّلُمَاتِ؛[3] آيا كسى كه مرده[دل] بود و زندهاش گردانيديم و براى او نورى پديد آورديم تا در پرتو آن در ميان مردم راه برود، چون كسى است كه گويى گرفتار در تاريكيها است و از آن بيرونآمدنى نيست؟». آیا کسی که در بین مردم زندگی میکند و با نور حق حرکت میکند، مانند کسی است که در تاریکیها راه میرود؟! خیر؛ او با قوّت و صلابت راه میرود و محیط برایش روشن است. گامهای او استوار است و به برکت ایمان خود، قوی است و قوّت او در اصلاح خویش و انگیزه داشتن برای اصلاح محیط است.
وظایف انجمن اسلامی از دیدگاه امام راحل
مؤسس بزرگ جمهوری اسلامی، امام راحل عظیمالشأن، در مورد انجمنهای اسلامی فرمودند: انجمنهای اسلامی دو وظیفه دارند؛ یکی اینکه خود را اسلامی و شایستهی اسلام کنند. دیگر اینکه جاهایی را که هستند، اسلامی کنند. کسی که پرچم رسالت به دست او است، فقط به فکر خود نیست و به نجات دیگران هم میاندیشد و این همان بلندهمتی و بلندنظری است.
کمهمتی این است که من فقط گلیم خود را از آب بیرون بکشم. بلندهمتی این است که خودم نورانی شوم و به دیگران هم نور ببخشم.
اگر این نگاه باشد، هم اشکالات و ضعفهای رفتار و اخلاق و افکار خودم اصلاح میشود، و هم برای پالایش محیط از زشتیها تلاش میکنم. این همان معنای انجمن اسلامی است.
اگر شما انگیزه داشته باشید که محیط خود را نورانی کنید، تلاش شما برای بهبود خودتان باید چند برابر باشد. من وقتی میتوانم دیگران را از معنویات بهرهمند سازم که خودم از معنویات بهرهمند باشم.
ویژگی مؤمن قوی
انسان باید اول خود را به معروف مزیّن کند و بعد دیگران را هدایت کند و داعیهدار معروف باشد و این همان مؤمن قوی است. کسی که خود را از آلودگی به معصیت الهی نهی میکند، میتواند عَلَم اسلام را در محیط بردارد و به دیگران نیز کمک کند که در برابر خواهشهای نفسانی مقاومت کنند.
این همان توقعی است که از انجمن اسلامی میرود. نوجوان عضو انجمن اسلامی یعنی مؤمن قوی.
بیان زیبا و دلنشینی از امیرالمؤمنین در نهج البلاغه آمده است. ایشان در نامهی 31 خطاب به امام حسن (علیه السلام) میفرمایند: «وَ أْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ تَكُنْ مِنْ أَهْلِهِ؛ امر به معروف کن تا از اهل معروف باشی». یعنی اگر کسی برای اصلاح محیط انگیزه داشته باشد، برای اصلاح خودش بیشتر انگیزه خواهد داشت. اگر من انگیزه داشته باشم که محیط مدرسهی ما علمی و فرهنگی باشد، این خیر را ابتدا برای خود میخواهم. کسی که پرچم ترویج روح علمی در مدرسه را در دست بگیرد، طبیعتاً خودش بیشترین پیشرفت علمی را خواهد داشت. کسی که پرچم نماز را در مدرسه به دست بگیرد، نخست این خوبی ارزشمند را برای خودش میخواهد.
مؤمن باید قوی باشد و از جوسازیها نترسد. مؤمن از هیاهوها هیچ هراسی ندارد؛ زیرا دلش به خدای متعال وصل است و بلندهمت و بلندنظر است و در هر وضعیتی، اقتدار خود را حفظ میکند. اقتدار مؤمن در علم و اخلاق و رفتار خوب است.
انجمن اسلامی، پرچمدار زیباییهای اخلاقی و علمی
عضو انجمن اسلامی اگر دانشآموز باشد، بهترین دانشآموز است؛ چنانچه مدرّس باشد، بهترین مدرس خواهد بود و در هر جایگاهی در کار خود متعهد است.
فرزندان عزیزم! باید به یکدیگر برای رسیدن به این نقطه کمک کنیم.
انجمنهای اسلامی باید پرچمدار زیباییهای علمی و اخلاقی در مدرسه باشند و برای دیدن این زیبایی، باید خودشان جلودار باشند.
مؤمن در برابر معصیت خداوند هرگز بیتفاوت نیست و غیرت ایمانی او اجازه نمیدهد که در مقابل چشمش، معصیتی صورت گیرد. او میتواند با مهرورزی و بیان و تعقل از این رفتارها جلوگیری کند. البته مؤمن خارج از مرز شریعت اقدام نمیکند و در مواردی که خداوند نخواسته انسان وارد میدان نهی از منکر شود، وارد نخواهد شد.
در محیط نوجوانانه، هوای همدیگر را داشته باشید و در علم و دین یاور یکدیگر باشید و سعی کنید سؤالات و شبهات را پاسخ دهید.
در بیشتر شهرهای کشورمان، انجمنهای اسلامی بودند که در سالهای 55 و 56 و 57، پرچم انقلاب را برافراشتند. امروز هم باید همینگونه باشند و درخشش علمی و اخلاقی و معنوی وجود داشته باشد و در صحنهی دفاع از ارزشهای انقلاب اسلامی، در صحنه حضور داشته باشیم.
انشاءالله به صورت جدی، خود را بسازید؛ هم خودتان رشد کنید و هم زمینهی رشد سایر عزیزان را فراهم آورید.
[1]. طلاق: 12.
[2]. حر عاملی، وسائل الشيعه، ج11، ص399.
[3]. انعام: 122.